ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Aql-idrok, nutq va hissiyot

Darslar 53–54 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
54

Hissiyot va uning boshqarilishi

Darslik: 146–149-betlar
MaqsadHissiyotlar (his-tuyg‘ular), ularning ifodasi, ahamiyati va sog‘lom boshqarilishini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
hissiyot · emotion, feelingmimika · facial expressionifodali harakat · expressive behaviouro‘zini boshqarish · self-control
Tushuntirish

Hissiyot – odamning atrofdagi voqea va o‘ziga bo‘lgan munosabatini ifodalovchi holat: xursandlik, qiziqish, qo‘rquv, g‘azab, qayg‘u, uyat. Ular ijobiy va salbiy bo‘lishi mumkin, lekin ikkalasi ham tabiiy va normal. Hissiyotlar mimika, ovoz ohangi, imo-ishora va yurish-turishda ko‘rinadi; bunday ifodalar asosan hamma xalqlarda o‘xshash. Hissiyot paytida yurak urishi, nafas va ter ajralishi o‘zgaradi: organizm shu holatga tayyorlanadi. Hissiyotlar oraliq miya va katta yarimsharlar (ayniqsa, peshana va chakka bo‘laklari) bilan bog‘liq; peshana bo‘lak ularni boshqarishga yordam beradi. Hissiyotni «o‘chirib» bo‘lmaydi, lekin ifodalanishini o‘rganish mumkin: to‘xtab nafas olish, sanash, o‘zi ishongan kattaga aytish, jismoniy harakat va ijod yordam beradi. Ko‘p kun davom etadigan og‘ir g‘am, qo‘rquv yoki g‘azabda ishonchli kattalarga, maktab psixologiga yoki shifokorga murojaat qilish yaxshi: bu kuch belgisi. Boshqalarning his-tuyg‘usini ko‘rib hamdard bo‘lish va ularni kulgi qilmaslik ham madaniyatning bir qismi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Jamoasi g‘alaba qozonganda o‘quvchining yuzida quvonch ko‘rinadi, do‘sti esa hech narsa so‘ramasdan xafa bo‘lgan sinfdoshining ovozidan nimadir bo‘lganini sezadi. Yuz va ovoz orqali his-tuyg‘ularni sezish bir-birimizga mehr bilan javob berishga yordam beradi.

Kim ishlatadi

O‘qituvchi sinfdagi kayfiyatni sezadi, aktyor his-tuyg‘uni yuz va ovoz bilan ifodalaydi, psixolog his-tuyg‘ularni boshqarishga yordam beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kun davomida yuzingiz yoki ovozingiz his-tuyg‘ungizni ko‘rsatgan bir vaqtni payqang va his-tuyg‘uni bitta so‘z bilan yozing.

Namunalar
Imtihondan oldin yurak tez urishi – hissiy holatga organizmning tayyorgarligi, bu odatiy.
Jahl chiqqanda 10 gacha sanab, chuqur nafas olish – o‘zini boshqarishning oddiy usuli.
Sinfda faoliyat

Hissiyot lug‘ati: 6 ta his (xursandlik, qo‘rquv, g‘azab, qayg‘u, hayrat, uyat) uchun rasm yoki mimika tavsifini yozing va har biri uchun bitta sog‘lom «nima qilsam bo‘ladi» usulini qo‘shing.

Mashq
1
Hissiyot nima?
2
Hissiyot qanday ifodalanadi?
3
Hissiyot bilan qaysi miya qismlari bog‘liq?
4
Nima uchun qiyin hissiyotda kattalar bilan gaplashish foydali?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTayoqchalardan ko‘prikHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →