Siydik ajratish organlarining tuzilishi
Organizmda moddalar almashinuvi mahsulotlari bir nechta organ orqali chiqariladi: o‘pka (karbonat angidrid va suv), teri (ter), ichak (hazm bo‘lmagan qoldiq), lekin asosiy ayirish organi – buyrak. Siydik ajratish tizimi ikki buyrak, ikki siydik yo‘li, siydik pufagi va siydik chiqarish nayidan iborat. Buyraklar ikkita bo‘lib, loviya shaklida; ular belning orqa tomonida, umurtqalarning chap va o‘ng yonida yotadi, har biri mushtdek keladi va taxminan 150 g tortadi. Kesmada tashqi po‘stloq va ichki mag‘iz (piramidalar) ko‘rinadi; mag‘izdan siydik buyrak kosachalari va jomiga, undan siydik yo‘liga o‘tadi. Buyrakning ishchi birligi – nefron; har buyrakda bir milliondan ortiq nefron bor. Nefron kapsula (Shumlyanskiy–Boumen) va uning ichidagi kapillar to‘pi hamda uzun naychadan iborat. Siydik yo‘li – 25–30 sm uzunlikdagi nay, siydikni pufakka olib boradi. Siydik pufagi – devori muskulli xalta, siydik yig‘iladi; chiqarish nayidagi halqasimon muskul (sfinkter) siydik chiqishini boshqaradi.
| Organ | Nimani chiqaradi |
|---|---|
| o‘pka | karbonat angidrid va suv |
| teri | ter |
| ichak | hazm bo‘lmagan qoldiq |
| buyrak | siydik – asosiy ayirish organi |
Oshxonadagi elak suvni o‘tkazadi, ammo choy bargini ushlab qoladi. Buyrak nefronining kapsulasi ham shunday ishlaydi: mayda moddalar o‘tadi, qon hujayralari esa qonda qoladi.
Nefrolog buyrak ishini tekshiradi, suvni tozalash qurilmasi xodimi filtrlarni kuzatadi, laborant tahlil namunalarini tayyorlaydi.
Ozgina tuproq aralashtirilgan suvni toza mato orqali o‘tkazib ko‘ring (idish ustida) va nima o‘tib, nima qolganini kuzating.
Chiqarish organlari sxemasini chizing: buyrak → siydik yo‘li → pufak → siydik chiqarish nayi. Strelkalar va nomlarni yozing; qaysi organ qayerda ekanini o‘z tanangizda taxminan ko‘rsating.