ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Teri, ter bezlari va teri hosilalari

Darslar 39–40 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
40

Ter bezlari va teri hosilalari

Darslik: 111–112-betlar
MaqsadTer va yog‘ bezlari, soch va tirnoq tuzilishi, vazifalari va parvarishini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
ter bezi · sweat glandyog‘ bezi · sebaceous glandsoch ildizi · hair roottirnoq · nail
Tushuntirish

Ter bezlari dermada joylashgan, uzun nay shaklida; ular kaftda, tovonda va peshonada ayniqsa ko‘p. Ter taxminan 98–99 % suv, qolgani tuzlar va moddalar almashinuvi mahsulotlari; u ortiqcha issiqlikni bug‘lanib olib ketadi va tana haroratini saqlaydi. Yog‘ bezlari soch xaltachasiga ochiladi (kaft va tovonda yo‘q), ularning sekreti terini va sochni yumshatadi, mikroblarga qarshi himoya qiladi. O‘smirlik davrida gormonlar ta’sirida yog‘ bezlari faolroq bo‘ladi, shuning uchun yuzda husnbuzar chiqishi, ter hidi kuchayishi mumkin – bu normal; terini yumshoq sovun bilan yuvish, kun davomida toza kiyim kiyish yordam beradi, husnbuzarni siqib chiqarmaslik kerak, og‘ir bo‘lsa, shifokorga ko‘rinish. Soch – teri hosilasi: teri ustidagi qismi soch o‘qi, teri ichidagisi ildiz; ildiz piyozchasi hisobiga o‘sadi, soch rangini pigment belgilaydi. Tirnoq – barmoq uchini himoya qiluvchi muguz plastinka; ildiz hujayralaridan o‘sadi. Parvarish: sochni muntazam yuvish, tirnoqni toza va qisqa saqlash (tirnoq tagida mikrob to‘planadi), tirnoq va soch bilan ishlashda o‘tkir asboblarni kattalar yordamida ishlatish.

BezXususiyati
ter bezlari98–99 % suv; kaftda, tovonda, peshonada ko‘p
yog‘ bezlarisoch xaltachasiga ochiladi; kaft va tovonda yo‘q
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Imtihondan oldin o‘quvchining kafti va peshonasi namlanib ketadi. Kaft, tovon va peshonada ter bezlari ayniqsa ko‘p, ular issiqda ham, hayajonda ham ishlaydi. Bu tananing oddiy javobi.

Kim ishlatadi

Tikuvchi nafas oladigan mato tanlaydi, jismoniy tarbiya o‘qituvchisi suv ichishni eslatadi, ob-havo xabarchisi namlikni e’lon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qisqa tez yurishdan keyin peshona, kaft va qo‘l orqasidan qaysi biri avval namlanganini taqqoslab ko‘ring.

Namunalar
Sport mashg‘ulotidan so‘ng dush qabul qilish ter va mikroblardan tozalaydi, hidni kamaytiradi.
✓Maslahat
Ovqatdan oldin qo‘lni, tirnoq tagini ham, sovun bilan yuving.
Tirnoq tagida kir to‘planadi; shuning uchun ovqatdan oldin qo‘lni, tirnoqlar tagini ham yuvish kerak.
Sinfda faoliyat

Tozalik jadvali: yuz, qo‘l, soch, tirnoq, oyoq – har biri uchun haftada necha marta va qanday parvarish. Oilangiz bilan kelishing. O‘tkir asboblarni (qaychi, tirnoq qaychi) faqat kattalar yordamida ishlating.

Mashq
1
Ter nimalardan iborat va qanday vazifa bajaradi?
2
Yog‘ bezlari qayerda joylashgan va qayerda yo‘q?
3
Sochning qismlari va o‘sishini ayting.
4
Nima uchun o‘smirlik davrida teri ko‘proq yog‘lanishi va husnbuzar chiqishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun iliq to‘shamaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →