ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Eritrotsitlar, leykotsitlar va immunitet

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
18

Leykotsitlar

Darslik: 52–54-betlar
MaqsadLeykotsitlar, fagotsitoz, immunitet turlari, emlash va OIV/OITS haqida asosiy bilimlarni tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
leykotsit · leukocyte, white blood cellfagotsitoz · phagocytosisimmunitet · immunityemlash · vaccination
Tushuntirish

Leykotsitlar – yadroli, rangsiz, shaklini o‘zgartira oladigan hujayralar; 1 mm³ qonda taxminan 6–8 ming. Ular qizil ilik, limfa tugunlari va boshqa organlarda hosil bo‘ladi. I.I. Mechnikov fagotsitozni – leykotsitlarning mikroblarni yutib hazm qilishini – kashf etgan. Zirapcha kirgan joyda qizarish, shish, yiring leykotsitlar kurashining belgisi. Immunitet – organizmning kasallik qo‘zg‘atuvchilariga berilmaslik xususiyati; limfotsitlar antitelo ishlab chiqaradi. Immunitet tug‘ma (irsiy, tug‘ilishdan bor himoya) yoki orttirilgan bo‘ladi: kasallikdan keyin yoki emlashdan keyin; chaqaloq onadan ham antitelolar oladi, lekin bu himoya vaqtinchalik. Emlashda organizmga kasallik qo‘zg‘atuvchisining kuchsizlantirilgan, o‘ldirilgan yoki zararsiz bo‘lagi kiritilib, immun xotira hosil qilinadi, kasallikning o‘zi yuqmaydi; emlash jadvalini shifokorlar belgilaydi va u O‘zbekistonda bepul. Tayyor antitelo (zardob) kasallik paytida shifokor tomonidan beriladi. OIV – immun hujayralarni zararlaydigan virus; u qon va boshqa suyuqliklar orqali yuqadi (steril bo‘lmagan asboblar, ona-bola), oddiy muloqot, teginish, umumiy ovqat, qo‘l berib ko‘rishish orqali yuqmaydi. Hozir zamonaviy davolash virusni nazorat qilib, uzoq va sog‘lom hayot kechirishga imkon beradi; testdan o‘tish va shifokor nazorati muhim.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi tug‘ilgan chaqaloq dastlabki oylarda onasidan olgan antitanachalar bilan himoyalanadi. Bu himoya vaqtinchalik, shuning uchun poliklinikada emlash jadvali erta boshlanadi.

Kim ishlatadi

Hamshira emlashni o‘tkazadi, tadqiqotchi yangi emlarni sinaydi, o‘qituvchi sinfda hurmat va mehribonlikni o‘rgatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qo‘lingizni sovun bilan qisqa qo‘shiq aytib bo‘lguncha yuving, har bir barmoq orasi va tirnoq tagiga e’tibor bering.

Namunalar
Qizamiqqa qarshi emlangan bola kasallikka duchor bo‘lsa ham yengil o‘tkazadi yoki umuman kasallanmaydi: immun xotira ishlaydi.
OIV yuqadiOIV yuqmaydi
qon va boshqa suyuqliklar, steril bo‘lmagan asboblar, ona-bolaoddiy muloqot, teginish, umumiy ovqat, qo‘l berib ko‘rishish
OIV bilan yashayotgan sinfdoshga yordam va hurmat bilan munosabat – to‘g‘ri; u bilan o‘tirish, o‘ynash xavfsiz.
Sinfda faoliyat

«Emlash haqida to‘g‘ri/noto‘g‘ri» o‘yini: 6 ta fikr yozing (masalan, emlash organizmga immun xotira beradi – to‘g‘ri), sinfdoshingiz javob bersin. Ishonchli manba: poliklinika shifokori.

Mashq
1
Fagotsitoz nima va uni kim kashf etgan?
2
Tug‘ma va orttirilgan immunitet farqi nima?
3
Emlash qanday ishlaydi?
4
OIV qanday yuqadi va qanday yuqmaydi? Nima uchun odamlarni chetlashtirish kerak emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →