ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Yevropa madaniyati, me’morchilik va adabiyot

Darslar 32–33 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
33

Yevropada me’morchilik, san’at va adabiyot

Darslik: 117–120-betlar
MaqsadYevropa me’morchiligi (roman va gotika), tasviriy san’ati, ilk gumanizm va Uyg‘onish markazlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
roman uslubi · Romanesque stylegotika · Gothicvitraj · stained glassgumanist · humanist
Tushuntirish

XI asrdan G‘arbiy Yevropada qurilishda tosh keng qo‘llanila boshladi va dastlabki tosh ibodatxona hamda monastirlar bunyod etildi. Roman uslubi X asrdan XII–XIII asrlargacha hukm surdi: bino qal’aga o‘xshaydi, deraza va gumbazlar yarim doira shaklidagi ravoqlar bilan bezatilgan, Qadimgi Rim me’morchiligi unsurlari qo‘llangan. Gotika XII asr o‘rtalarida Shimoliy Fransiyada tug‘ilib, XIII asrning birinchi yarmida yuksak darajaga yetdi: binolar baland, gumbaz va minoralari uchli; mashhur namunalar — Parijdagi Bibi Maryam ibodatxonasi, Ruan, Reyms, Shartr, Milan soborlari. Haykaltaroshlik me’morchilik bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, cherkov devorlarini avliyolar va qirollar haykallari bezagan, mavzu asosan diniy edi. Gotika cherkovlarida derazalarga oddiy oyna o‘rniga vitrajlar — rangli shishalardan yasalgan rasmlar qo‘yildi; qo‘lyozma kitoblarni esa miniatyuralar bezadi. Yangi madaniyat arboblari inson va uning ijodkorlik qobiliyatini o‘rganishni asosiy vazifa deb bilgani uchun gumanistlar deb ataldi; «Uyg‘onish» (fransuzcha «Renessans») atamasi bu madaniyatning antik davr bilan aloqasini bildiradi. Savdodan boyigan Florensiya va kitob chop etish rivojlangan Venetsiya Uyg‘onish markazlari bo‘ldi. Ilk gumanizmning birinchi vakili shoir Franchesko Petrarka (1304–1374) edi, uning do‘sti Bokachchoning va Kolyuchcho Salyutatining (1331–1406) ijodi Italiyada ilk gumanizm davrini yakunladi.

Roman uslubi (X–XIII asr)Gotika (XII–XIII asr)1304Petrarka tug‘ildi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabga ketayotganda bola binolarning deraza va eshik shakllarini diqqat bilan kuzatadi. Har xil davr me’morlari turli shakllarni afzal ko‘rgan. Shu bilan bino shaklini o‘qishga o‘rganadi.

Kim ishlatadi

Me’morlar bino shaklini loyihalaydi, restavratorlar tarixiy binolarni tiklaydi, sayyohlik gidlari binolarning uslubini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Rangli shaffof narsa (rangli papka yoki o‘ram) bo‘lsa, undan o‘tgan yorug‘lik devorda qanday rang berishini tasvirlang. Quyoshga qaramang.

Namunalar
Roman uslubi — yarim doira ravoq, qal’aga o‘xshash og‘ir bino; gotika — baland, uchli gumbaz va minoralar.
Vitraj Gotika cherkovida derazani bezagan: rangli shisha yorug‘likni rasmga aylantirgan.
Sinfda faoliyat

«Ravoqni toping»: bolalar rasmlardan yarim doira va uchli ravoqni ajratib, qaysi uslub ekanini aytadi.

Mashq
1
Roman va gotika uslublari orasida asosiy farq nimada?
2
Vitraj va miniatyura nima?
3
Qaysi shaharlar Uyg‘onish markazlari bo‘lgan va nega?
4
Nima uchun yangi madaniyat arboblari gumanistlar deb atalgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z: sumalak qozoni qayerda?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →