ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Rus knyazliklari va bosqinchilarga qarshi kurash

Darslar 29–30 · 2 ta dars · T. O‘. Salimov, F. E. Sultonov. Jahon tarixi (milodiy V asr oxiridan – XV asr oxirigacha), 7-sinf. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017 (qayta ishlangan va to‘ldirilgan 3-nashr)
30

Ruslarning bosqinchilarga qarshi kurashi

Darslik: 110–111-betlar
MaqsadMo‘g‘ullarning Rusni bosib olishini, Oltin O‘rda tuzilishini va Aleksandr Nevskiyning nemis hamda shved bosqinchilariga qarshi kurashini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Botuxon · Batu KhanOltin O‘rda · Golden Hordeyorliq · yarlyk (khan’s charter)Aleksandr Nevskiy · Alexander Nevsky
Tushuntirish

Xorazmshohlar davlatini bosib olgan mo‘g‘ul qo‘shinining bir qismi 1223-yilda Kalka daryosi bo‘yida rus knyazlari qo‘shinini tor-mor qildi. 1237–1242-yillarda Chingizxonning nabirasi Botuxon Sharqiy Yevropaga katta yurish uyushtirdi: avval Rus knyazliklarini bosib oldi, keyin Polsha va Vengriyaga yurish qilib, Bolqongacha yetib bordi. Feodal tarqoqlik mo‘g‘ullarga qo‘l keldi: Volga bo‘yi shaharlari, Ryazan, Vladimir, so‘ng 1240-yilda Kiyev olindi. Bosib olingan yerlarda Botuxon Oltin O‘rda xonligini tuzdi; dastlabki poytaxti Saroy-Botu Volga quyi oqimida edi. U soliq yig‘ishni tezlashtirish uchun knyaz Yaroslavga Vladimir knyazligini boshqarish yorlig‘ini berdi. Mo‘g‘ul istilosi Rusning iqtisodiy va madaniy rivojiga salbiy ta’sir qildi. Shu bilan birga rus yerlari G‘arbdan bosim ostida edi: nemis ritsarlari Boltiqbo‘yi estlar yerlarini egallab, Novgorod–Pskov chegarasiga yaqinlashdi, shved feodallari 1240-yilda Neva bo‘ylab bostirib keldi. Novgorod knyazi Aleksandr Yaroslavich 1240-yil 15-iyulda Neva daryosi sohilida shvedlarni yengdi (shuning uchun Nevskiy laqabini oldi), 1242-yil aprelida Chud ko‘lida nemis ritsarlari ustidan g‘alaba qozondi — bu jang «Muz ustidagi jang» nomi bilan qolgan.

1223Kalka1237Botu yurishi1240Kiyev olindi; Neva1242Chud ko‘li
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola tarix darsida Xorazm nomini boshqa mamlakat tarixi mavzusida uchratadi. Bu o‘zga yurtlar tarixi bilan bizning hududimiz tarixi o‘zaro bog‘liq ekanini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar turli mamlakatlar tarixini bog‘lab o‘rganadi, geograflar tarixiy voqealarni xaritada ko‘rsatadi, muzey xodimlari ko‘rgazmalar tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xaritadan Xorazm viloyatini toping va unga yaqin ikkita hududni yozing.

Namunalar
Mo‘g‘ul bosqini: 1223 Kalka → 1237–1240 Botu yurishi → 1240 Kiyev olinadi.
Nevskiy: 1240 Neva (shvedlar), 1242 Chud ko‘li (nemis ritsarlari).
Sinfda faoliyat

«Ikki front»: bolalar xaritada Rusga sharqdan (mo‘g‘ullar) va g‘arbdan (shved, nemis) xavf yo‘nalishlarini turli rangli strelkalar bilan ko‘rsatadi.

Mashq
1
Mo‘g‘ullar rus yerlariga birinchi marta qachon kirgan?
2
Botuxon qaysi yillarda Sharqiy Yevropaga yurish qilgan va qaysi xonlikka asos solgan?
3
Aleksandr Yaroslavich nega «Nevskiy» deb atalgan?
4
Nima uchun feodal tarqoqlik mo‘g‘ullarga qo‘l keldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi dala kuni uchun joyHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →