ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi7-sinf · 33-hafta

Ulug‘bek kechasi: kvadrant qayerda?

🎯 Missiya: Yulduz kuzatuvi uchun kvadrantni A, B yoki C joyga qo‘yamizmi?

Dushanba

Sinf rahbariJuma oqshomi, 21:00 dan 22:30 gacha, maktab hovlisida «Ulug‘bek kechasi» — yulduzlar kuzatuvi. Ota-onalar ham keladi. Asbob — kartondan yasagan kvadrantingiz. Uni qayerga qo‘yishni siz hal qilasiz.
AnvarUch joy. A — 5 m balandlikdagi devor yonida. B — futbol maydoni; sharqiy chetida projektor bor, qorovul soat 21:00 da o‘chiradi. C — sport zali tomi, faqat kattalar bilan.
ZarinaTakrorlaymiz: «kvadrantimiz» — egalik shakli (-miz); «yulduzni, yulduzga, yulduzda» — kelishik shakllari. Ko‘makchi — bilan, bog‘lovchi — va, yuklama — -mi, undov — oho, taqlid — milt-milt, modal — albatta.
Jasur«Oho, yulduzlar milt-milt qiladi!» — undov va taqlid so‘z bir gapda.
Ona tili

Qulf 1: Yulduzlar milt-milt qiladi

Topshiriq: Qaysi so‘zda egalik qo‘shimchasi bor?

🔑 Kalit: Juma 21:00–22:30: A (5 m devor yonida), B (futbol maydoni, projektor 21:00 da o‘chadi), C (zal tomi, kattalar bilan).

MalikaTarixdan: Ulug‘bek yoshligidan matematika va astronomiyaga qiziqqan. 1424–1429-yillarda Samarqand yaqinida, Obirahmat ariqi bo‘yida qurdirgan.
AnvarKitobga ko‘ra balandligi 31 m, asosiy asbobi — ulkan . Jamshid Koshiy, Qozizoda Rumiy, Ali Qushchi kuzatuvlar olib borgan.
ZarinaNatijada 1018 ta o‘rni aniqlandi va «Ziji jadidi Ko‘ragoniy» yulduz jadvali tuzildi. Shu davrda Samarqand va Hirotda olimlar to‘planardi.
JasurAniq o‘lchash uchun asbob qimirlamas turishi va ufq ochiq bo‘lishi kerak. Biz ham shunday joy qidiramiz.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 2: Ulug‘bek rasadxonasi

Topshiriq: Ulug‘bek rasadxonasida nechta qo‘zg‘almas yulduz o‘rni aniqlandi?

🔑 Kalit: Ulug‘bek rasadxonasida aniq o‘lchash uchun asbob qimirlamas turgan va ufq ochiq bo‘lgan: bizga ham ochiq ufq va qimirlamas tayanch kerak.

Seshanba

AnvarGeometriyada masala yechishning 4 bosqichi: 1) shart — berilgan va topilishi kerak bo‘lgan, chizma; 2) reja; 3) yechish; 4) tekshirish.
MalikaMasala: A joyidan 5 m balandlikdagi devor tepasigacha ko‘rish chizig‘i (arqon bilan) 10 m. Devor balandligi — to‘g‘ri burchakli uchburchakning kateti, arqon — gipotenuza.
ZarinaKatet gipotenuzaning yarmi (5 = 10 : 2), demak, uning qarshisidagi burchak 30°. Ya’ni A dan 30° dan pastdagi osmon devor ortida qoladi.
JasurB dan kvadrant bilan o‘lchadik: eng yaqin daraxtlar atigi 10° gacha to‘sadi. Tekshiruv: 10° < 30° — B da ko‘proq osmon ochiq.
Geometriya

Qulf 3: Devor yashirgan osmon

Topshiriq: Devor 5 m, A dan tepasigacha ko‘rish chizig‘i 10 m. Ufqdan qancha burchakkacha osmon yashirin?

🔑 Kalit: A da devor 30° gacha osmonni yashiradi (5 m katet — 10 m gipotenuzaning yarmi); B da daraxtlar faqat 10° gacha.

AnvarKvadrantning ipiga yuk osilgan: u vertikalni ko‘rsatadi. Yuk tinch turmasa, burchakni o‘qib bo‘lmaydi.
MalikaFizikada ni o‘rgandik: ishqalanishsiz E = Eₖ + Eₚ o‘zgarmaydi. Tebranishda energiya Eₚ dan Eₖ ga va aksincha o‘tadi.
JasurEng quyi nuqtada mgh = mυ²/2, demak υ² = 2gh va massaga bog‘liq emas. h = 0,2 m bo‘lsa, υ² = 2 · 10 · 0,2 = 4, υ = 2 m/s.
ZarinaIshqalanish energiyani issiqlikka aylantiradi, shuning uchun tebranish asta so‘nadi. Lekin tomda shamol uni doim qo‘zg‘atadi.
Fizika

Qulf 4: Shamolda tebranuvchi yuk

Topshiriq: Ipdagi yuk 0,45 m balandlikdan tushsa, quyi nuqtada tezligi qancha? (g ≈ 10 m/s²)

🔑 Kalit: Shamol ipdagi yukni doim tebratadi, burchakni o‘qib bo‘lmaydi: balandda, shamolli C (zal tomi) mos emas.

Chorshanba

ZarinaGeografiyada Ustyurt okrugini o‘rgandik: plato 100–200 m balandlikda, qirralari — to‘la tik lar, Orol sohilida 190 m gacha. O‘zbekistonning faqat janubi-sharqiy qismi shu yerda.
AnvarQuyi Amudaryoda yillik yog‘in 80–100 mm, bug‘lanish taxminan 2000 mm — havo quruq, osmon ko‘pincha ochiq. 1961-yilgacha Amudaryo Orolga yiliga taxminan 31 km³ suv quygan.
MalikaYoz issiq (+44…+46°C gacha), qish uzoq va sovuq. Shaharlardan uzoq, quruq joylarda osmon eng qorong‘i. Kelajakda Ustyurtga borishni rejalashtiramiz — kattalar bilan va chekkadan uzoqroqda.
Geografiya

Qulf 5: Eng qorong‘i osmon

Topshiriq: Ustyurt platosi qancha balandlikda?

ZarinaBiologiyada yirtqich sutemizuvchilarni o‘rgandik: ularning o‘tkir qoziq va yirtqich tishlari bor. Bo‘risimonlar: bo‘ri, shoqol, tulki. Mushuksimonlar, bo‘rsiqlar, ayiqlar ham bor.
AnvarBo‘ri kunduzi yashirinib, kechasi ovlaydi. Tulki cho‘l, dasht, tog‘ va qishloq atrofida yashaydi, kemiruvchi va hasharotlarni yeb foyda keltiradi.
MalikaKuzatuv kechasi ovqat qoldiqlarini ochiqda qoldirmaymiz, hayvonlarga yaqinlashmaymiz va hovlida shovqin qilmaymiz.
Biologiya (Zoologiya)

Qulf 6: Tungi hayvonlar

Topshiriq: Bo‘ri qaysi oilaga kiradi?

AnvarKuzatuvda 3 asbob va 3 kuzatuvchi bor. : 3 kishini 3 o‘ringa P₃ = 3! = 3 · 2 · 1 = 6 usulda qo‘yish mumkin.
Malika5 a’zodan 2 yozuvchini tanlash — , tartib muhim emas: C₅² = 5 · 4 / (1 · 2) = 10.
JasurQoida: tartib muhim bo‘lsa — o‘rin almashtirish, bo‘lmasa — guruhlash. Masalan, 4 ta kitobni javonga P₄ = 24 xil tartibda terish mumkin.
Algebra

Qulf 7: Kim qayerda turadi?

Topshiriq: 5 kishidan 2 tasini tanlash (tartib muhim emas) nechta usul?

Payshanba

ZarinaKvadrant va daftar uchun «yo‘l-yo‘l» usulida patchwork sumka tikamiz. Avval eskiz va qog‘oz andoza.
AnvarKvadratning tayyor tomoni 5 sm, har tomonga 1 sm chok haqi bilan 7 sm qirqiladi. Panel 35 × 40 sm: 35 : 5 = 7 ustun, 40 : 5 = 8 qator.
MalikaQatlamlar: pastda astar, o‘rtada , tepada patchwork panel; qirrasi vaqtincha ip bilan tutiladi, keyin kvadrat chiziqlari bo‘ylab qavish qilinadi. Chok qirrasi magiz bilan o‘raladi.
JasurQaychi o‘tkir — kattalar yordamida. Tasma uzunasiga buklanib tikiladi.
Texnologiya

Qulf 8: Kuzatuvchi sumkasi

Topshiriq: Panel 7 ustun va 8 qatordan iborat. Nechta kvadrat kerak?

JasurInglizcha viktorina savollari. Plimutdagi akvarium haqida: “What time does it open?” — “It opens at ten and closes at six.” Katta akvariumda “you will see sharks up close.”
ZarinaGavayi — Tinch okeanining o‘rtasidagi orollar, 1959-yilda AQShning 50-shtati bo‘ldi. 1-may — Lei kuni. Grand-Kanyon — Kolorado daryosi o‘ygan chuqur vodiy, uzunligi 400 km dan ortiq, chuqurligi qariyb 1,8 km.
AnvarJahon tarixidan Hindiston: 1206-yilda Dehli sultonligi vujudga kelgan (1206–1526). Birinchi hukmdori Qutbuddin Aybak, Iltutmish (1211–1236) davrida Panjob, Sind va Bengaliya bo‘ysundirilgan.
MalikaYer sifatida berilgan: egasi soliq yig‘ib, qo‘shin saqlagan. Viktorinaga savol: Dehli sultonligi qaysi yilda vujudga kelgan?
Ingliz tiliJahon tarixi

Qulf 9: Dunyo bo‘ylab viktorina

Topshiriq: Zarinaning gapini tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

TheGrandCanyonisverydeep.

ZarinaAdabiyotda Mirtemirning «Bu – men tug‘ilgan tuproq», «Onaginam» va «Toshbu» she’rlari. Mazmunini aytmayman, kitobdan o‘qiymiz. Yangi so‘zlar: xok, armon, bardosh.
AnvarXayriddin Saloh 1934-yil 15-yanvarda Toshkentda tug‘ilgan, birinchi she’ri 1950-yilda bosilgan, «Chashma» to‘plami (1959) bor.
JasurRus tilida: Б. Н. Полевой (1908–1981) — «Повесть о настоящем человеке»; А. Т. Твардовский (1910–1971) — «Рассказ танкиста». Ularni kitobdan o‘qiymiz. So‘zlar: цель, парнишка.
AdabiyotRus tili

Qulf 10: She’riyat va hikoya

Topshiriq: Rus so‘zlarini suratlarga moslashtir.

So‘zni mos rasmga sudrang (yoki ikkalasini ketma-ket bosing)

цель 🎯парнишка 👦звезда ⭐книга 📖

Juma

Sinf rahbariJuma. Kechqurun kuzatuv. Kalitlarni yig‘ing va qaror qiling.
AnvarRasadxona ochiq ufq va qimirlamas asbobni talab qilgan. A: devor 30° gacha osmonni yashiradi. C: zal tomi balandda, lekin shamolda ipdagi yuk tebranadi.
ZarinaB: daraxtlar atigi 10° gacha to‘sadi, yer tekis, shamol esa tomdagidek kuchli emas. Kamchiligi — projektor.
JasurQorovul projektorni 21:00 da o‘chiradi, kuzatuv ham shunda boshlanadi. Demak, bu kamchilik hal bo‘ladi.
Qaror: B, futbol maydoni. Kvadrantni ikki kishi ushlaydi, uchinchisi yozadi.
O‘zbekiston tarixi

Qulf 11: Qaror: qaysi joy?

Topshiriq: Qaysi kalit A ni rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Yulduz kuzatuvi uchun futbol maydoni

Maqsad: Ulug‘bek kechasida kvadrant bilan yulduzlarni kuzatish uchun hovlidan joy tanlash. Rasadxona ochiq ufq va qimirlamas asbobni talab qilgan. A da devor 30° gacha osmonni yashiradi (5 m katet — 10 m gipotenuzaning yarmi). C zal tomida shamol ipdagi yukni tebratadi. B futbol maydonida daraxtlar faqat 10° gacha to‘sadi; projektor 21:00 da o‘chadi. Tavsiya: kuzatuvni B da o‘tkazish, kvadrantni ikki kishi ushlaydi, uchinchisi yozadi.

— 7-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Juma 21:00–22:30: A (5 m devor yonida), B (futbol maydoni, projektor 21:00 da o‘chadi), C (zal tomi, kattalar bilan).
  2. Ulug‘bek rasadxonasida aniq o‘lchash uchun asbob qimirlamas turgan va ufq ochiq bo‘lgan: bizga ham ochiq ufq va qimirlamas tayanch kerak.
  3. A da devor 30° gacha osmonni yashiradi (5 m katet — 10 m gipotenuzaning yarmi); B da daraxtlar faqat 10° gacha.
  4. Shamol ipdagi yukni doim tebratadi, burchakni o‘qib bo‘lmaydi: balandda, shamolli C (zal tomi) mos emas.

Yulduzli savollar

  1. 5 ta kitobni javonga necha xil tartibda terish mumkin? (5!)

  2. Devor 4 m, tepasigacha ko‘rish chizig‘i 8 m. Yashirin osmon burchagi?

  3. O‘ylab ko‘r: projektor 22:30 gacha o‘chmasa, qaysi kalit B ga qarshi gapirardi?

Hikoyadagi darslar