ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Kesma, nur va kesmalarni taqqoslash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
4

Kesmalarni taqqoslash

Darslik: 12–13-betlar
MaqsadTeng shakllar va kesmalarni taqqoslashni, kesma o‘rtasini bilish.
Yangi so‘zlar
teng shakllar · equal (congruent) figureskesmani nurga qo‘yish · laying a segment on a raykesmaning o‘rtasi · midpoint of a segmentustma-ust tushish · coinciding
Tushuntirish

Agar bir shaklni joyidan ko‘chirib, ikkinchisiga to‘liq mos tushirish mumkin bo‘lsa, bu ikki shakl teng deb ataladi. Aksioma: istalgan nurga uning boshlang‘ich nuqtasidan berilgan kesmaga teng yagona kesmani qo‘yish mumkin. Ikki kesmani taqqoslash uchun ularni bitta nurga bir uchidan boshlab qo‘yamiz: ular ustma-ust tushsa, kesmalar teng; biri ikkinchisining ichida qolsa, u qisqaroq. Kesmaning o‘rtasi — uni ikkita teng kesmaga ajratuvchi nuqta; AC = CB bo‘lsa, C nuqta AB ning o‘rtasi. Chizmada teng kesmalar bir xil sondagi kichik chiziqchalar bilan belgilanadi.

ACB
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ikki do‘st 30 sm uzunlikdagi qog‘oz tasmani teng bo‘lishmoqchi. Tasmani buklab, uchlarini ustma-ust qo‘yishadi: bukilgan joy o‘rta nuqta, har bir bo‘lak 15 sm. Uchlari ustma-ust tushsa, ikki bo‘lak teng.

Kim ishlatadi

Tikuvchi matoning o‘rtasini belgilaydi, duradgor rasmni devorning o‘rtasiga osadi, yer o‘lchovchi ikki nuqta orasidagi o‘rtani topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ip yoki bog‘ichni buklab, uchlarini ustma-ust qo‘ying va burmani o‘rta nuqta deb belgilang. Ikki yarmini qarich yoki chizg‘ich bilan o‘lchab solishtiring.

Namunalar
5 sm8 smABCD
AB = 5 sm va CD = 8 sm kesmalar bir nurga bir nuqtadan boshlab qo‘yilsa, CD kesma AB ning ichida qolmay, undan tashqariga chiqadi; demak CD > AB.
7 sm7 smACB
AB kesmaning o‘rtasi C bo‘lsa va AC = 7 sm bo‘lsa, CB = 7 sm, AB = 14 sm.
Sinfda faoliyat

«Plyonka bilan taqqoslash»: shaffof qog‘ozga kesmaning nusxasi ko‘chiriladi va boshqa kesma ustiga qo‘yiladi. Qaysi juftlar teng chiqdi? (Qaychi bilan faqat kattalar yordamida ishlang.)

Mashq
1
C — AB kesmaning o‘rtasi, AB = 18 sm. AC necha sm? (sm da)
18 smACB
2
AC = CB bo‘lsa, C nuqta AB kesmaning nimasi bo‘ladi?
3
Ikki kesma bir nurga bir uchidan qo‘yildi, biri ikkinchisidan tashqariga chiqdi. Qaysi biri uzun?
4
Nima uchun kesmani nurga qo‘yganda «yagona» kesma hosil bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘lmak suvidagi mitti hayvonlar izidanHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →