☰ Mundarija · Geometriya

Kesma, nur va kesmalarni taqqoslash

Darslar 3–4 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
4

Kesmalarni taqqoslash

Darslik: 12–13-betlar
MaqsadTeng shakllar va kesmalarni taqqoslashni, kesma o‘rtasini bilish.
Yangi so‘zlar
teng shakllar · equal (congruent) figureskesmani nurga qo‘yish · laying a segment on a raykesmaning o‘rtasi · midpoint of a segmentustma-ust tushish · coinciding
Tushuntirish

Agar bir shaklni joyidan ko‘chirib, ikkinchisiga to‘liq mos tushirish mumkin bo‘lsa, bu ikki shakl teng deb ataladi. Aksioma: istalgan nurga uning boshlang‘ich nuqtasidan berilgan kesmaga teng yagona kesmani qo‘yish mumkin. Ikki kesmani taqqoslash uchun ularni bitta nurga bir uchidan boshlab qo‘yamiz: ular ustma-ust tushsa, kesmalar teng; biri ikkinchisining ichida qolsa, u qisqaroq. Kesmaning o‘rtasi — uni ikkita teng kesmaga ajratuvchi nuqta; AC = CB bo‘lsa, C nuqta AB ning o‘rtasi. Chizmada teng kesmalar bir xil sondagi kichik chiziqchalar bilan belgilanadi.

Namunalar
AB = 5 sm va CD = 8 sm kesmalar bir nurga bir nuqtadan boshlab qo‘yilsa, CD kesma AB ning ichida qolmay, undan tashqariga chiqadi; demak CD > AB.
AB kesmaning o‘rtasi C bo‘lsa va AC = 7 sm bo‘lsa, CB = 7 sm, AB = 14 sm.
Sinfda faoliyat

«Plyonka bilan taqqoslash»: shaffof qog‘ozga kesmaning nusxasi ko‘chiriladi va boshqa kesma ustiga qo‘yiladi. Qaysi juftlar teng chiqdi? (Qaychi bilan faqat kattalar yordamida ishlang.)

Mashq
1
C — AB kesmaning o‘rtasi, AB = 18 sm. AC necha sm? (sm da)
2
AC = CB bo‘lsa, C nuqta AB kesmaning nimasi bo‘ladi?
3
Ikki kesma bir nurga bir uchidan qo‘yildi, biri ikkinchisidan tashqariga chiqdi. Qaysi biri uzun?
4
Nima uchun kesmani nurga qo‘yganda «yagona» kesma hosil bo‘ladi?