ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Mediana, balandlik, bissektrisa. TBT alomati

Darslar 21–22 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
22

Uchburchaklar tengligining birinchi (TBT – tomon-burchak-tomon) alomati

Darslik: 58–59-betlar
MaqsadUchburchaklar tengligi va TBT alomatini bilish.
Yangi so‘zlar
teng uchburchaklar · equal (congruent) trianglesTBT alomati · SAS criterionmos tomonlar · corresponding sidesikki tomon va ular orasidagi burchak · two sides and the included angle
Tushuntirish

Biri ikkinchisiga ustma-ust qo‘yilsa aynan tushadigan uchburchaklar teng deyiladi; △ABC = △A₁B₁C₁ yozuvi mos uchlar tartibda yozilganini bildiradi, shuning uchun mos tomonlar va mos burchaklar teng. Uchburchaklar tengligining TBT alomati: agar bir uchburchakning ikki tomoni va ular orasidagi burchagi ikkinchi uchburchakning ikki tomoni va ular orasidagi burchagiga mos ravishda teng bo‘lsa, bunday uchburchaklar teng. Isbot g‘oyasi: teng burchaklarni ustma-ust qo‘yamiz; teng tomonlar nurda yotgani uchun uchlar ham ustma-ust tushadi. Chizmada tomonlar va burchaklar bir xil belgilar bilan ko‘rsatiladi.

ABCA1B1C1
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Duradgor ikkita bir xil uchburchak taglik yasaydi: 30 sm va 50 sm li ikki taxtani 60° burchak ostida mahkamlaydi. Ikki tomon va ular orasidagi burchak teng bo‘lsa, uchinchi tomon ham o‘z-o‘zidan teng chiqadi. Shuning uchun ikkala taglik bir xil.

Kim ishlatadi

Duradgor bir xil detallarni nusxalaydi, tikuvchi bir xil andazadan kesadi, muhandis bir xil tayanchlar yasaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Burchak hosil qiling, uning tomonlarida 5 sm va 7 sm belgilang va uchlarini tutashtiring. Shu ishni takrorlab, ikki uchburchak bir-biriga mos tushishini tekshiring.

Namunalar
40°40°5 sm8 smABCA1B1C1
△ABC va △A₁B₁C₁ da AB = A₁B₁ = 5, AC = A₁C₁ = 8, ∠A = ∠A₁ = 40° — TBT bo‘yicha △ABC = △A₁B₁C₁, demak BC = B₁C₁.
OACBD
AC va BD kesmalar O nuqtada o‘zaro teng ikkiga bo‘linsa (AO = OC, BO = OD), vertikal ∠AOB = ∠COD bo‘lgani uchun △AOB = △COD (TBT); demak AB = CD.
Sinfda faoliyat

«Juftni top»: kartochkalarda ikki tomon va burchak berilgan uchburchaklar; bolalar TBT bo‘yicha teng juftlarni topadi.

Mashq
1
△ABC va △DEF da AB = DE = 6, AC = DF = 9, ∠A = ∠D. EF = 7 bo‘lsa, BC necha?
6 sm?9 sm6 sm7 sm9 smABCDEF
2
Teng uchburchaklarning mos burchaklari haqida nima deyish mumkin?
3
O nuqta AC va BD ning o‘rtasi. △AOB = △COD tengligini qaysi alomat bilan isbotlaysiz?
OACBD
4
Nima uchun TBT da burchak aynan «ular orasidagi» burchak bo‘lishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi gulzor uchun uchastkaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →