ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geometriya

Geometriya nima? Nuqta va to‘g‘ri chiziq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
2

Eng sodda geometrik shakllar: nuqta, to‘g‘ri chiziq va tekislik

Darslik: 8–9-betlar
MaqsadNuqta, to‘g‘ri chiziq, tekislikni va ularning birinchi aksiomalarini bilish.
Yangi so‘zlar
nuqta · pointto‘g‘ri chiziq · linetekislik · planeyarimtekislik · half-plane
Tushuntirish

Nuqta, to‘g‘ri chiziq va tekislik geometriyaning asosiy tushunchalaridir, ularga ta’rif berilmaydi. Nuqtalar katta lotin harflari (A, B, C), to‘g‘ri chiziqlar kichik lotin harflari (a, b, c) bilan belgilanadi; «A nuqta c to‘g‘ri chiziqqa tegishli» yozuvi A ∈ c ko‘rinishida beriladi. Aksioma: tekislikda har qanday to‘g‘ri chiziq uchun unga tegishli ham, tegishli bo‘lmagan ham nuqtalar mavjud. Aksioma: har qanday ikki nuqtadan faqat bitta to‘g‘ri chiziq o‘tadi. Aksioma: har bir to‘g‘ri chiziq tekislikni ikkita yarimtekislikka ajratadi, to‘g‘ri chiziqning o‘zi ularning umumiy chegarasi bo‘ladi. Ikki to‘g‘ri chiziq umumiy nuqtaga ega bo‘lsa, ular shu nuqtada kesishadi.

cAB
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Quruvchi devor to‘g‘riligini tekshirish uchun ikki mixga ip tortadi. Ikki nuqta orqali faqat bitta to‘g‘ri chiziq o‘tadi, shuning uchun tarang ip aniq yo‘nalishni ko‘rsatadi. Uchinchi mix ipdan chetda tursa, devor qiyshiq.

Kim ishlatadi

Yer o‘lchovchi chiziqni ikki belgi orasida tortadi, tikuvchi mato bo‘ylab to‘g‘ri chiziq chizadi, uchuvchi ikki nuqta orasida yo‘nalishni tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga ikki nuqta qo‘ying va ular orqali chizg‘ich bilan chiziq o‘tkazing. Ikkala nuqtadan o‘tadigan boshqa to‘g‘ri chiziq chizishga urinib ko‘ring.

Namunalar
AB
Ikki nuqta berilgan: A va B. Ular orqali bitta AB to‘g‘ri chiziq o‘tadi; shuning uchun chiziqni ikki nuqtasi bilan ham belgilash mumkin.
ABC
Uchta nuqta bir to‘g‘ri chiziqda yotmasa, ularning har ikkitasi orqali 3 ta to‘g‘ri chiziq o‘tadi: AB, BC, AC.
Sinfda faoliyat

«Ip va qoziq»: ikki bola tarang ip tortadi — ip ikki nuqtadan o‘tuvchi yagona to‘g‘ri chiziqni ko‘rsatadi. Uchinchi bola ipga tegmay turadi: u «chiziqqa tegishli emas» nuqtani ko‘rsatadi.

Mashq
1
Hech qaysi uchtasi bir to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan 4 ta nuqta berilgan. Ularning har ikkitasi orqali nechta to‘g‘ri chiziq o‘tadi?
ABCD
2
Ikki to‘g‘ri chiziq nechta umumiy nuqtaga ega bo‘lishi mumkin (ular bir-biridan farqli)?
3
Tekislikda 3 ta to‘g‘ri chiziq bor, har ikkitasi kesishadi va uchtasi bir nuqtadan o‘tmaydi. Nechta kesishish nuqtasi bor?
4
Nima uchun to‘g‘ri chiziqni aniqlash uchun ikkita nuqta yetarli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkspeditsiya klubining birinchi chiqishiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →