☰ Mundarija · Geometriya

Geometriya nima? Nuqta va to‘g‘ri chiziq

Darslar 1–2 · 2 ta dars · Geometriya 7-sinf, tuzatilgan va to‘ldirilgan 3-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (Xalq ta’limi vazirligi tasdiqlagan)
2

Eng sodda geometrik shakllar: nuqta, to‘g‘ri chiziq va tekislik

Darslik: 8–9-betlar
MaqsadNuqta, to‘g‘ri chiziq, tekislikni va ularning birinchi aksiomalarini bilish.
Yangi so‘zlar
nuqta · pointto‘g‘ri chiziq · linetekislik · planeyarimtekislik · half-plane
Tushuntirish

Nuqta, to‘g‘ri chiziq va tekislik geometriyaning asosiy tushunchalaridir, ularga ta’rif berilmaydi. Nuqtalar katta lotin harflari (A, B, C), to‘g‘ri chiziqlar kichik lotin harflari (a, b, c) bilan belgilanadi; «A nuqta c to‘g‘ri chiziqqa tegishli» yozuvi A ∈ c ko‘rinishida beriladi. Aksioma: tekislikda har qanday to‘g‘ri chiziq uchun unga tegishli ham, tegishli bo‘lmagan ham nuqtalar mavjud. Aksioma: har qanday ikki nuqtadan faqat bitta to‘g‘ri chiziq o‘tadi. Aksioma: har bir to‘g‘ri chiziq tekislikni ikkita yarimtekislikka ajratadi, to‘g‘ri chiziqning o‘zi ularning umumiy chegarasi bo‘ladi. Ikki to‘g‘ri chiziq umumiy nuqtaga ega bo‘lsa, ular shu nuqtada kesishadi.

Namunalar
Ikki nuqta berilgan: A va B. Ular orqali bitta AB to‘g‘ri chiziq o‘tadi; shuning uchun chiziqni ikki nuqtasi bilan ham belgilash mumkin.
Uchta nuqta bir to‘g‘ri chiziqda yotmasa, ularning har ikkitasi orqali 3 ta to‘g‘ri chiziq o‘tadi: AB, BC, AC.
Sinfda faoliyat

«Ip va qoziq»: ikki bola tarang ip tortadi — ip ikki nuqtadan o‘tuvchi yagona to‘g‘ri chiziqni ko‘rsatadi. Uchinchi bola ipga tegmay turadi: u «chiziqqa tegishli emas» nuqtani ko‘rsatadi.

Mashq
1
Hech qaysi uchtasi bir to‘g‘ri chiziqda yotmaydigan 4 ta nuqta berilgan. Ularning har ikkitasi orqali nechta to‘g‘ri chiziq o‘tadi?
2
Ikki to‘g‘ri chiziq nechta umumiy nuqtaga ega bo‘lishi mumkin (ular bir-biridan farqli)?
3
Tekislikda 3 ta to‘g‘ri chiziq bor, har ikkitasi kesishadi va uchtasi bir nuqtadan o‘tmaydi. Nechta kesishish nuqtasi bor?
4
Nima uchun to‘g‘ri chiziqni aniqlash uchun ikkita nuqta yetarli?