ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tog‘lar iqlimi va iqlimiy tafovutlar

Darslar 18–19 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
19

O‘rta Osiyodagi iqlimiy tafovutlar

Darslik: 46–47-betlar
MaqsadO‘rta Osiyodagi Qozog‘iston va Turon iqlimlari o‘rtasidagi tafovutlarni bilish.
Yangi so‘zlar
Qozog‘iston iqlimi · Kazakhstan climateTuron iqlimi · Turan climatemo‘tadil mintaqa · temperate zonesubtropik mintaqa · subtropical zone
Tushuntirish

Barcha o‘lka uchun keskin kontinental iqlim, ko‘p quyoshli kunlar, issiq yoz va qurg‘oqchilik xos, lekin shimol bilan janub o‘rtasida muhim farqlar bor. Shu sababli O‘rta Osiyo ikki iqlimiy kichik o‘lkaga bo‘linadi: shimolda Qozog‘iston iqlimi, janubda Turon iqlimi. Qozog‘iston iqlimi mo‘tadil mintaqaga kiradi: qishda Markaziy Osiyo antisikloni ta’sir qilib, qish uzoq, qahraton va qorli bo‘ladi, yozda mo‘tadil havo turib, yog‘in qishdagi bilan deyarli teng yog‘adi. Turon iqlimi subtropik xususiyatga ega: qish nisbatan yumshoq va siklonlar tufayli yog‘inli, yoz uzoq, jazirama va juda quruq, yillik yog‘inning ko‘pi qish va bahorga to‘g‘ri keladi. Bu farq Ostona (Astana) va Dushanbe misolida yaqqol ko‘rinadi: yanvarda Ostonada taxminan –13°C, Dushanbeda esa taxminan +1°C bo‘ladi.

Ko‘rsatkichQozog‘iston iqlimi (shimol)Turon iqlimi (janub)
Mintaqamo‘tadilsubtropik xususiyatli
Qishuzun, qattiq, qorlinisbatan yumshoq, nam
Yozyog‘in qishdagiga deyarli tenguzoq, jazirama, juda quruq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sport bayrami sanasini tanlayotgan ota-onalar shahar iqlim grafigiga qarab, eng issiq va quruq oydan qochadi.

Kim ishlatadi

Sayyohlik xodimlari yo‘l vaqtini iqlim grafigidan tanlaydi, dehqonlar ekin muddatini belgilaydi, ob-havo xizmati iqlimni jadvallarda yuritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Besh kun davomida har kunni quyoshli, bulutli yoki yomg‘irli deb belgilang, so‘ng bu oy qanday oyga o‘xshashini yozing.

Namunalar
0200400600300600AstanaDushanbeYillik yog‘in, mm
Ostonada (Astana) yillik yog‘in taxminan 300 mm, Dushanbeda taxminan 600 mm bo‘ladi, lekin Dushanbeda yoz deyarli quruq.
0102030027YanvarIyul°CToshkent, °C
Toshkentda yanvardagi o‘rtacha harorat 0°C atrofida, iyulda taxminan +27°C; bu Turon iqlimiga xos yumshoq qish va issiq yozdir.
Sinfda faoliyat

«Ikki shahar»: guruhlar iqlim diagrammasini chizadi (oylar bo‘yicha harorat chizig‘i va yog‘in ustunlari): bitta guruh Ostona, ikkinchisi Toshkent; so‘ng farqlarni sinfga ayting.

Mashq
1
O‘rta Osiyoda qanday ikki iqlimiy kichik o‘lka ajratiladi?
2
Qaysi iqlimda yoz quruq, qish yog‘inli?
3
Ostonada yanvar –13°C, Dushanbeda +1°C. Ular orasidagi harorat farqi necha °C?
4
Nima uchun Qozog‘iston iqlimida qish uzoq va qahraton bo‘ladi? Sababini yozing.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKechqurun soyda qisqichbaqalarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →