Amaliy mashg‘ulot
Masofani topishda avval ikki nuqta orasini chizg‘ich bilan santimetrda o‘lchaymiz. Keyin masshtabdan 1 sm joyda necha km ekanini aniqlab, ikki sonni ko‘paytiramiz. Masalan, xaritada 1 sm = 40 km bo‘lib, ikki shahar orasi 5 sm bo‘lsa, haqiqiy masofa 5 × 40 = 200 km. Vaqt farqini topishda har bir joyning UTC bo‘yicha soatini yozib, ayirmasini olamiz: shartli ravishda sharqdagi joyda soat oldinda, g‘arbdagida orqada bo‘ladi. Masalan, Toshkent UTC+5, Pekin UTC+8; farq 3 soat, demak Toshkentda 10:00 bo‘lganda Pekinda 13:00. Natijani har doim bir marta teskari hisoblab tekshiring. Atlasdan o‘lchaganda chizg‘ich xatosi tufayli javob 5–10 foizga farq qilishi mumkin, bu normal hol.
Maktab ekskursiyasi uchun avtobus yo‘li kerak. Bola xaritadagi ikki nuqta orasini chizg‘ich bilan o‘lchab, masshtab yordamida masofani hisoblaydi va yo‘lga taxminan qancha vaqt ketishini baholaydi.
Logistlar yuk yo‘lining uzunligini hisoblaydi, sayyohlar kunlik yurish rejasini tuzadi, uchuvchilar parvoz vaqtini baholaydi.
Chizg‘ich bilan daftar varag‘ining uzunligini o‘lchang. Agar 1 sm = 5 m bo‘lsa, bu haqiqatda necha metr bo‘lishini hisoblang va daftarga yozing.
«Amaliy ustaxona»: har guruh atlasda 3 juft shaharni tanlab, masofa va vaqt farqini hisoblaydi, keyin ikkinchi guruh natijani teskari yo‘l bilan tekshiradi.