Vaqt o‘lchovi. Soat mintaqalari. Taqvimlar
Vaqt hisobi Yerning o‘z o‘qi atrofida va Quyosh atrofida aylanishiga asoslanadi. Yer o‘z o‘qi atrofida g‘arbdan sharqqa 24 soatda bir marta aylanadi, shuning uchun 360° : 24 = 15° uzunlik farqi bir soat vaqt farqiga teng. Bir meridianning hamma nuqtasida vaqt bir xil bo‘lib, uni mahalliy vaqt deyiladi; qulaylik uchun Yer 24 ta soat mintaqasiga bo‘lingan va mintaqa ichida bir xil vaqt qabul qilingan. Hozir O‘zbekistonning butun hududida yagona UTC+5 vaqti ishlatiladi (darslikda bu IV mintaqa deb yuritiladi, chunki soat mintaqalarining eski raqamlanishi ishlatilgan). 180° meridian bo‘ylab sana o‘zgarishi chizig‘i o‘tadi: undan g‘arbda yangi sana, sharqida kechagi sana bo‘ladi. Taqvim — uzoq vaqtni hisoblash tizimi: dunyo bo‘yicha Grigoriy taqvimi (12 oy, fevral kabisa yilida 29 kun), shuningdek, 21-martdan boshlanadigan hijriy-shamsiy va Oy harakatiga asoslangan hijriy-qamariy taqvim (yil 354 kun) bor.
21-mart · Quyosh tepada: kenglik 0°
Tush paytida Quyosh balandligi = 90° − |φ − 0°| = 49°
Kun uzunligi: 12 soat 0 daq
Bola uzoq mamlakatdagi qarindosh yoki do‘st bilan video qo‘ng‘iroq qilmoqchi. Ular orasida bir necha soat farq bor, shuning uchun u qaysi vaqtda u yerda tong yoki kech ekanini oldindan hisoblaydi.
Xalqaro reys dispetcherlari va uchuvchilar vaqt mintaqalarini hisobga oladi, jurnalistlar jonli efirni belgilaydi, savdogarlar uzoq hamkorlar bilan uchrashuv vaqtini kelishadi.
Tasavvur qiling, siz bilan boshqa vaqt mintaqasidagi do‘stingiz o‘rtasida uch soat farq bor. Maktab tugashi va uning uyg‘onish vaqtini daftarga yozing.
«Dunyo soatlari»: sinf devoriga 5 ta shaharning (Toshkent, London, Dubay, Pekin, Tokio) vaqt mintaqasi yozilgan kartochkalarni osing. Toshkentda soat qanday bo‘lganda boshqa shaharlarda soat necha ekanini jadvalga yozing.