ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Ustyurt tabiiy geografik okrugi

Darslar 64–65 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
65

Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi (Ustyurt)

Darslik: 164-bet
MaqsadUstyurt okrugining iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simlik va hayvonot dunyosini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
keskin kontinental iqlim · sharply continental climateefemer ko‘lcha · ephemeral poolsayg‘oq · saigabuyurtmaxona · zakaznik (partial reserve)
Tushuntirish

Ustyurt iqlimi keskin kontinental: qish quruq va sovuq, yoz issiq va quruq. U O‘zbekistonning qishi eng sovuq hududi, chunki eng shimolda joylashgan va tabiiy to‘siqlar yo‘qligidan Arktika va Sibir havosi bemalol kiradi. Yanvarning o‘rtachasi –10…–11°C, ba’zan –38°C gacha tushadi. Yoz qisqa va unchalik jazirama emas: iyulning o‘rtachasi +26…+27°C, eng yuqori +44°C. Oktabr boshidan sovuq tusha boshlaydi, sovuqsiz kunlar respublikada eng kam — 153 kun. Yillik yog‘in 100–120 mm: 34 foizi bahorda, 26 foizi kuzda, 23 foizi yozda, 17 foizi qishda; yoz yog‘ini O‘zbekiston bo‘yicha nisbatan ko‘p. Doimiy oqar suv yo‘q; bahorda botiqlar eritma suv bilan to‘lib, kichik efemer ko‘lchalar hosil qiladi va yozda bug‘lanib sho‘rxokka aylanadi. Yerosti suvi 20–50 m da, aksari sho‘r; ichishga yaroqlisi ham topilgan. Asosiy tuproq sur-qo‘ng‘ir (chirindi 0,5–0,8 foiz), botiqlarda sho‘rxok. O‘simlik asosan shuvoq va sho‘ra; iloq, qora saksovul, burgan, sarisazan ham o‘sadi; bahorda efemerlar. Hayvonlar: jayron, sayg‘oq, bo‘ri, tulki, yumronqoziq, qo‘shoyoq, to‘rg‘ay; Qizil kitobdagi Ustyurt qo‘yi va katta shalpangquloq. Kamayib ketayotgan sayg‘oqni asrash uchun «Sayg‘oqli» buyurtmaxonasi tashkil etilgan.

34%26%23%17%bahorkuzyozqish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shamolli kunda havo harorati o‘zgarmasa ham bola o‘zini sovuqroq his qiladi. Shamol tanadan issiqlikni olib ketadi. Shuning uchun ochiq va shamolli hududlarda qishda kiyim tanlashda shamolni ham hisobga olish kerak.

Kim ishlatadi

Ob-havo xizmati sovuq his qilinish darajasini ham bildiradi, sayyohlar shamolga chidamli kiyim tanlaydi, quruvchilar shamoldan himoya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kaftingizga puflang va havo harakati terini qanday sovutishini sezing; bir gapda yozing.

Namunalar
Qishda Ustyurtda dalaga chiqishdan oldin issiq kiyinish va ob-havoni bilish zarur, chunki shamol va –30°C sovuq xavfli.
Bahorda botiqdagi eritma suv bug‘lanib ketgach, uning o‘rnida oq tuz qatlami qoladi.
Sinfda faoliyat

«Ikki cho‘l»: Ustyurt va Qizilqum iqlimlarini 3 ko‘rsatkich (yanvar, iyul, yog‘in) bo‘yicha ustunli diagrammada solishtiring.

Mashq
1
Ustyurtda nima uchun qish eng sovuq?
2
Ustyurtda sovuqsiz kunlar necha kun?
3
Yog‘inning bahorda 34, yozda 23, kuzda 26 foizi. Qishga necha foiz qoladi?
4
Sayg‘oqni asrash nima uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTuyoqlilar kuzatuvi: kim boradi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →