Geografik xaritalar va ularning shartli belgilari
Plan deb kichik bir hududni juda batafsil tasvirlaydigan chizmaga aytiladi; uning masshtabi yirik — 1 : 5000 yoki undan ham yirik bo‘ladi. Xarita esa Yer yoki uning katta qismining kichraytirilgan, umumlashtirilgan va shartli belgilar bilan berilgan tasviridir. Aerosurat samolyot kabi uchuvchi asboblardan, kosmosurat esa sun’iy yo‘ldosh va kosmik kemalardan olingan suratdir; ular xaritadan farqli ravishda shartli belgisiz, haqiqiy ko‘rinishda bo‘ladi. Xarita, plan va suratlarning hammasi ma’lum masshtabga ega. Shartli belgilar masshtabli (ko‘l, cho‘l, o‘rmon kabi maydonlar), masshtabsiz (shahar, GES, kon), chiziqli (daryo, yo‘l, chegara), tushuntiruvchi (strelka, o‘rmon turi) hamda yozuv va raqam belgilariga bo‘linadi.
| Shartli belgi | Misol |
|---|---|
| masshtabli | ko‘l, cho‘l, o‘rmon |
| masshtabsiz | shahar, GES, kon |
| chiziqli | daryo, yo‘l, chegara |
| izohlovchi | o‘q, o‘rmon turi |
| harf va raqamli | nomlar, balandlik |
Maktab hovlisiga yangi o‘yin maydonchasi qurilmoqda. Chizma katta masshtabda, maydon, devor va yo‘lakchalar aniq ko‘rsatilgan. Bola chizmadagi belgilarni o‘qib, qayerda qum, qayerda ko‘chat ekilishini tushunadi.
Quruvchilar va me’morlar chizma bo‘yicha ishlaydi, uchuvchilar sun’iy yo‘ldosh suratlaridan yo‘l topadi, shahar xizmatlari ko‘cha rejalarini yuritadi.
Xonangiz yoki hovlingiz uchun oddiy reja chizing: kamida beshta shartli belgi o‘ylab toping va ularni izohlang.
«Belgi topishmog‘i»: atlasdan 6 ta shartli belgini tanlang. Bir guruh belgini chizadi, ikkinchisi uning turini (masshtabli, masshtabsiz, chiziqli) aytadi.