Iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simliklari va hayvonot dunyosi (Quyi Zarafshon)
Okrug qisqa va beqaror qishli, quruq, serquyosh va jazirama yozli. U O‘zbekistonning eng issiq hududlaridan biri: yillik o‘rtacha harorat +14…+15°C, iyulniki +28…+29,6°C, yanvarda Qorako‘lda +0,4°C. Ba’zan Sibir antisikloni va Arktika havosi kirganda harorat –20…–25°C gacha tushadi, yozda +44…+45°C gacha ko‘tariladi. Sovuqsiz davr 204–214 kun, vegetatsiya davrida harorat yig‘indisi taxminan 5000°C, shu sababli ingichka tolali paxta, shirin mevalar va poliz ekinlari yetishtiriladi. Yog‘in yiliga 100–200 mm: 44–48 foizi bahorda, 36–44 foizi qishda, 2–3 foizi yozda; qor yog‘sa ham 5–10 kun ichida eriydi. Suv manbalari — Amudaryo va Zarafshon. Zarafshon suvi Shofirkon, Vobkent, Romitan, Shohrud kabi kanallar orqali sug‘orishga sarflanadi; yuqori va o‘rta oqimda ko‘p ishlatilgani uchun suv yetmaydi, shu bois uzunligi 268 km bo‘lgan Amu-Buxoro kanali qurildi. U To‘dako‘l va Quyimozor suv omborlarini ham to‘ldiradi. Zovur suvlaridan Sho‘rko‘l, Qorako‘l, Parsanko‘l, Qoraqir kabi ko‘llar paydo bo‘lgan. Grunt suvi 2–3 m da, sho‘r; bo‘r yotqiziqlaridagi bosimli suv sho‘r emas. Tuproq: sur-qo‘ng‘ir, qumoq, taqir, sho‘rxok, o‘tloq; sug‘orilgan yerlarda o‘tloq-voha. O‘simlik: qumda juzg‘un, quyonsuyak, oq saksovul; eng ko‘p tarqalgani shuvoq; to‘qayda turang‘il, jiyda, tol, qamish. Hayvonlar: qo‘shoyoq, yumronqoziq, echkemar, ilon, jayron, to‘qayda chiyabo‘ri, to‘ng‘iz, qirg‘ovul. Jayron ekomarkazi parvarishxonasi jayronni asraydi va ko‘paytiradi.
| Fasl | Yog‘inning ulushi |
|---|---|
| bahor | 44–48 % |
| qish | 36–44 % |
| yoz | 2–3 % |
Bola yilning issiq va sovuq oylari uchun kiyimlarini ikki guruhga ajratadi: yozda yengil paxtali, qishda issiq kiyim. Hududda harorat farqi katta bo‘lgani uchun kiyim zaxirasini oldindan tayyorlash kerak.
To‘quvchilar va tikuvchilar mavsumga mos matolarni tanlaydi, quruvchilar issiq va sovuqqa chidamli materiallar ishlatadi, meteorologlar harorat oraliqlarini hisoblaydi.
Eslab qolgan eng issiq va eng sovuq fasllarni o‘ylang va har birida atrofingizdagi odamlar nimani boshqacha qilishini bittadan yozing.
«Jayron uchun»: jayron haqida plakat tayyorlang: qayerda yashaydi, nimaga moslashgan, nima uchun kamaygan. Hayvonni boqish va ushlashga urinmang.