Iqlimi, suvlari, tuproqlari va hayvonot dunyosi (Surxondaryo)
Surxondaryo vodiysi iqlimi quruq subtropik: yoz uzoq, serquyosh, issiq va quruq, qish qisqa va iliq. Iyulning o‘rtachasi Denovda +28,2°C, Sherobodda esa undan ham yuqori; Termizda yozda taxminan +50°C kuzatilgan (1914-yil, O‘zbekistonda qayd qilingan eng yuqori harorat). Yanvarning o‘rtachasi tekislikda taxminan +2,8°C, 2500–3000 m dagi tog‘larda –6°C, ba’zan sovuq havo kirsa –20…–25°C gacha pasayadi. Yog‘in notekis: janubdagi tekislikda 133–230 mm, tog‘ yonbag‘rida 500–600 mm, Hisorning janubiy yonbag‘rida 800–900 mm gacha; qishda 46–48 foiz, bahorda 43–44 foiz, yozda atigi 1–2 foiz yog‘adi. Eng katta daryolar — Surxondaryo va Sheroboddaryo. Surxondaryo Topolondaryo bilan Qoratog‘ daryosining qo‘shilishidan hosil bo‘lib, Amudaryogacha 196 km oqadi; qor-muzdan to‘yinadi. Sheroboddaryo (186 km) qor va yomg‘irdan to‘yinadi, eng ko‘p suvi aprel–mayda. Janubiy Surxon (800 mln m³) va Uchqizil suv omborlari qurilgan; chuqurdagi issiq mineral suv +60…+70°C ga yetadi. Tuproq: 500 m gacha och bo‘z, daryo qayirlarida alluvial-o‘tloq, janubda qumli; 500–1200 m da oddiy va to‘q bo‘z; yuqorida tog‘-jigarrang; 2500 m dan yaylov. Issiq iqlim tufayli anor, anjir, xurmo, sitrus va boshqa issiqsevar mevalar yetishtiriladi; Bobotog‘ xandon pistasi bilan mashhur. Hayvonlar: bo‘ri, tulki, tog‘ takasi, kiyik, Hindiston maynasi; to‘qayda xongul, to‘ng‘iz, qirg‘ovul. Surxondaryo qo‘riqxonasi Amudaryo to‘qayzorlari va Ko‘hitang tog‘ landshaftini asraydi.
| Fasl | Yog‘inning ulushi |
|---|---|
| qish | 46–48 % |
| bahor | 43–44 % |
| yoz | 1–2 % |
Janubdagi bola shimoldagi pochta do‘sti bilan xatlashadi. Janubda bahor erta kelib, bog‘lar ertaroq gullashini yozadi, do‘sti esa hali qor borligini aytadi. Hududlar iqlimi farqini shunday sezadi.
Meteorologlar hududlarni iqlimiga qarab solishtiradi, dehqonlar ekish muddatini hududga moslaydi, sayyohlar mavsumga qarab joy tanlaydi.
Sizdan uzoqdagi shimoldagi yoki janubdagi shaharning ertangi ob-havosini topib, uning o‘zingiznikidan bitta farqini yozing.
«Iqlim kartochkasi»: Termiz, Denov va Hisor tog‘ yonbag‘ri uchun iyul, yanvar va yillik yog‘inni jadvalga yozing. Termiz haqidagi issiqda ochiq quyoshda uzoq turmang, ko‘p suv iching.