ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

O‘rta Zarafshon tabiiy geografik okrugi

Darslar 52–53 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
53

Iqlimi, ichki suvlari, tuproqlari, o‘simlik qoplami va hayvonot dunyosi (O‘rta Zarafshon)

Darslik: 130–132-betlar
MaqsadO‘rta Zarafshon okrugining iqlimi, suvlari, tuproqlari, o‘simlik va hayvonot dunyosini bilish.
Yangi so‘zlar
Mastchoh · Matcha (upper Zarafshan)Miyonqol oroli · Miyonkal Islandmadaniy o‘simlik · cultivated planteroziya · erosion
Tushuntirish

Okrug iqlimi O‘zbekiston tekisligi iqlimiga yaqin: qish sovuq, yoz issiq va quruq. Janubdagi joylashuvi va shimol, shimoli-sharqdagi tog‘lar qishda havoning haddan tashqari sovishiga yo‘l qo‘ymaydi: yanvarning o‘rtachasi –1…–2°C, ba’zan –24…–35°C gacha, yozda +26…+28°C, eng issiq +40…+44°C. Sovuqsiz kunlar 213–215 kun. Yog‘in g‘arbdan sharqqa ortadi: Navoiyda 177, Kattaqo‘rg‘onda 282, Samarqandda 328 mm, tog‘da Omonqo‘tonda 881 mm; yog‘inning 49 foizi bahorda, 33 foizi qishda, yozda atigi 4 foiz. Zarafshon Zarafshon muzligidan Mastchoh nomi bilan boshlanadi, Fandaryo qo‘shilgach Zarafshon deyiladi. Samarqand yaqinida u Oqdaryo va Qoradaryoga ajralib, Xatirchida qo‘shiladi; ular orasida taxminan 100 km uzunlikdagi Miyonqol oroli bor. Muz-qordan to‘yingani uchun yillik oqimining taxminan 61 foizi sug‘orish davriga to‘g‘ri keladi; o‘rtacha suv sarfi sekundiga 165 m³. Zarafshonga okrugda doimiy irmoq quyilmaydi, 120 ga yaqin soy sug‘orishga sarflanadi. Kattaqo‘rg‘on suv ombori suvdan oqilona foydalanishga xizmat qiladi. Sug‘oriladigan joylarda o‘tloq-voha va bo‘z-voha tuproqlari, tog‘oldida och, oddiy va to‘q bo‘z tuproqlar bor. Tabiiy o‘simlik ko‘p o‘zgargan, ekinlar ko‘p. Quyi qayirlarda qamish, yulg‘un, tol, chakanda o‘sadi. Aholi zich yashagani uchun hayvonlar kam, ular o‘zlashtirilmagan joylarda uchraydi. Zarafshon qo‘riqxonasi (1975) to‘qay landshaftini asraydi.

02004006008001000177282328881NavoiyKattaqo‘rg‘onSamarqandOmonqo‘ton (tog‘)Yillik yog‘in, mm
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bola uyidagi poliz yoki gulzor uchun ekish muddatini tanlaydi. Sovuqsiz kunlar soni ko‘p bo‘lgan joyda ko‘proq issiqsevar o‘simliklar ulgurib yetiladi. Shuning uchun iqlim ma’lumoti ekish rejasiga kerak.

Kim ishlatadi

Bog‘bon va dehqonlar ekin muddatini belgilaydi, issiqxona mutaxassislari ekin turini tanlaydi, ob-havo xizmati sovuq xavfi haqida ogohlantiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Taqvimda issiq mavsum boshlanishi va tugashini o‘z fikringizcha belgilab, o‘sha davrni kunlar bilan hisoblang.

Namunalar
Zarafshon suvi yozda ko‘p bo‘ladi, shuning uchun paxta va bog‘lar sug‘orilishi kerak bo‘lgan paytda suv yetarli bo‘ladi.
49%33%14%bahorqishyozkuz
Yog‘inning atigi 4 foizi yozda yog‘adi, shuning uchun yozda ekinlar faqat sug‘orish bilan o‘sadi.
Sinfda faoliyat

«Daryo ikki yo‘l»: Zarafshonning Samarqand yaqinida ikkiga ajralib, Xatirchida qo‘shilishini va Miyonqol orolini sxema qilib chizing.

Mashq
1
Zarafshon qayerdan boshlanadi?
2
Okrugda yog‘in qaysi fasllarda ko‘p?
3
Samarqandda 328 mm, Navoiyda 177 mm yog‘in. Farq necha mm?
4
Nima uchun Zarafshon suvi yozda ko‘p?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQaldirg‘och uyalari: nima umumiy?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →