ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi7-sinf · 25-hafta

Kaptarlar kamayganmi?

🎯 Missiya: Eski bozor qatorida taxminan nechta kaptar bor — va u o‘tgan martdagi 160 tadan kamayganmi?

Dushanba

Malika8-mart muborak! 🌷 Bugun oilada bayram. Choy ustida buvim: «Eski bozor qatoridagi kaptarlar kamayib ketganga o‘xshaydi», dedi.
AnvarKlub daftarida o‘tgan mart sanog‘i bor: butun qatorda 160 ta kaptar, bir ertalabda sanalgan. Bu yil ham sanaymiz — buvingga sovg‘a bo‘ladi 🎁
ZarinaHammasini sanash qiyin. Qatorning bir necha bo‘lagini sanab, butunini baholaymiz. Reja: «Agar yomg‘ir yog‘masa, payshanba ertalab sanaymiz; yomg‘ir yog‘sa, juma kuniga qoldiramiz».
JasurBu gapda «agar» nima qiladi? Nega vergul bor?
Malika — agar, agarda, basharti — shartni bildiradi. bosh gapdan oldin kelsa, vergul qo‘yiladi; kesimi odatda -sa shaklida: «yog‘masa».
AnvarTakrorlab olaylik: «va», «lekin» — , gaplarni tenglik bilan bog‘laydi. «Chunki», «agar» — , ergash gapni bosh gapga bog‘laydi.
Shartni yozib oldim: yomg‘ir bo‘lmasa — payshanba, bo‘lsa — juma.
Ona tili

Qulf 1: Shart bilan reja

Topshiriq: Qaysi gapda shart ergash gap bor?

🔑 Kalit: O‘tgan mart: klub butun qatorda 160 ta kaptar sanagan (bir ertalabda).

Seshanba

ZarinaTexnologiyada tikuv mashinasida sanoq daftari uchun xaltacha tikdim. Mashinaning ishchi mexanizmlari beshta: igna, moki, ip tortgich, surgich va bosma oyoqcha.
AnvarIgna nima qiladi?
ZarinaIgna matoni teshib, yuqori ipni ga olib boradi, moki esa uni pastki ip bilan bog‘laydi.
MalikaXalta qopqog‘iga tugma uchun kerak. Yassi tugma diametri 1,5 sm bo‘lsa, izma 1,8 sm: diametrga 0,3 sm qo‘shamiz.
JasurXavfsizlik: mashinani faqat o‘qituvchi ulaydi; ip o‘tkazishdan oldin oyoqni pedaldan oling; barmoqlar ignadan kamida 1 sm uzoqda bo‘lsin.
Texnologiya

Qulf 2: Daftar uchun xaltacha

Topshiriq: Yassi tugmaning diametri 2 sm. Izma uzunligi qancha?

JasurBuvimga sovg‘a — tugma qutisi: kub shaklidagi yog‘ochdan ichi kub shaklida o‘yilgan. Tashqi qirrasi 6 sm, ichki bo‘shlig‘i 4 sm. Yog‘och hajmi 6³ − 4³ ga teng.
ZarinaYangi formula — : a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). Bizda (6 − 4)(36 + 24 + 16) = 2 · 76 = 152 sm³.
AnvarTekshiramiz: 216 − 64 = 152. To‘g‘ri! ham bor: 27 + b³ = (3 + b)(9 − 3b + b²).
MalikaAjratish tartibi: avval umumiy ko‘paytuvchi, keyin qisqa ko‘paytirish formulasi, keyin guruhlash. bo‘linmaydigan ko‘paytuvchilargacha davom etadi: 2x³ − 18x = 2x(x − 3)(x + 3).
Algebra

Qulf 3: Buvining tugma qutisi

Topshiriq: 8 − b³ ni ko‘paytuvchilarga ajrating.

Chorshanba

ZarinaBiologiyada ko‘k kaptarni o‘rgandik: tanasi bosh, bo‘yin, gavda va oyoqlardan iborat. Patlar lar va yumshoq dan iborat; qanotdagi uchish patlari — .
AnvarQanot va dum patlari tomdagi cherepitsa kabi bir-birining ustiga yotadi, yog‘i esa patlarni moylab turadi.
MalikaSkelet yengil, naysimon suyaklarning ichi havo bilan to‘la. Ko‘krak suyagining ga qanotni tushiradigan kuchli muskullar yopishadi, shuning uchun kaptar bir zumda ko‘tariladi.
JasurTabiatda ko‘k kaptar qoya tokchalariga uya quradi, shaharda esa bino tokchalari va tom qirralarida o‘tiradi. Shovqin bo‘lsa, butun to‘da birdan ko‘tariladi.
AnvarDemak, ertalab, tinch paytda sanaymiz va faqat tokchada o‘tirganlarni hisoblaymiz.
Uchayotganlarni sanamaymiz — bir kaptarni ikki marta sanab yuborishimiz mumkin.
Biologiya (Zoologiya)

Qulf 4: Kaptar nega tokchada o‘tiradi

Topshiriq: Nega faqat tokchada o‘tirgan kaptarlarni sanaymiz?

🔑 Kalit: Kaptar shovqinda bir zumda ko‘tariladi: faqat tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanaymiz.

AnvarBozor rejasini mahalla idorasidan oldim. Qatorda 12 ta bo‘lim (do‘konlar va darvoza), har biri 10 m: jami 120 m. Lekin darvoza (10 m) va ikkita shisha vitrina (20 m) oldida tokcha yo‘q.
MalikaDemak, tokchali qism 120 − 30 = 90 m. Kaptarlar faqat shu yerda o‘tiradi.
ZarinaDarvoza tepasida teng yonli uchburchak shaklidagi peshtoq bor. Rejada yozilgan: «bir burchagi 40°». U uchidagi burchakmi yoki asosdagimi?
JasurMasala yechishda ikki holni ko‘ramiz. Asosdagi burchak 40° bo‘lsa, uchi 180° − 80° = 100°. Uchidagi burchak 40° bo‘lsa, asosdagilar (180° − 40°) : 2 = 70° dan.
Chizmaga qaradim: peshtoqning uchi to‘g‘ri burchakdan kengroq. Demak, 40° — asosdagi burchak.
Geometriya

Qulf 5: Darvoza peshtoqi

Topshiriq: Teng yonli uchburchakning bir burchagi 50°. Uchidagi burchak qanday bo‘lishi mumkin?

🔑 Kalit: Tokchali qism 120 − 30 = 90 m: darvoza va ikki shisha vitrina oldida tokcha yo‘q.

Payshanba

AnvarYomg‘ir yo‘q, rejaga ko‘ra bugun sanaymiz. Rahbar va bozor idorasidan bir kattalar biz bilan. Jihoz — taburetlar, suv, shtativ — 20 kg.
MalikaFizikada ni o‘rgandik: F = μN. Gorizontal yuzada N = mg. Jihozni sudrasak, μ = 0,4: N = 20 × 10 = 200 N, F = 0,4 × 200 = 80 N.
Zarina ancha kichik, shuning uchun aravachada yengil. G‘ildirakli o‘lchagich ham shunday: qatorni yurib o‘lchadik — 120 m chiqdi, reja to‘g‘ri ekan.
JasurQator boshida, o‘rtasida va oxirida 10 m dan uchta bo‘lak oldik. Tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanadik: 14, 17 va 14 ta.
MalikaO‘rtachasi (14 + 17 + 14) : 3 = 45 : 3 = 15 ta, har 10 m ga.
Sinf rahbariBo‘laklarni qatorning uch joyidan olganingiz to‘g‘ri: bitta joyga ishonib bo‘lmaydi. Kaptarlarga yaqinlashmang, durbin bilan sanang.
Fizika

Qulf 6: Aravacha va sanoq

Topshiriq: Quti 20 kg, μ = 0,4, g ≈ 10 N/kg. Sudrash uchun qancha kuch kerak?

🔑 Kalit: Uch bo‘lak (10 m dan): 14, 17 va 14 ta kaptar — o‘rtacha 15 ta har 10 m ga.

MalikaFarg‘ona vodiysidagi hamkor klub ham kaptar sanamoqchi. Geografiyada vodiy tog‘lar bilan o‘ralganini o‘rgandik: xaritada bodomga o‘xshaydi.
AnvarDarslikka ko‘ra uzunligi taxminan 370 km, eni o‘rtacha 190 km. Tog‘lar sovuq havoni to‘sadi, shuning uchun yoz issiq va quruq. Daryolari: Norin, Qoradaryo, Sirdaryo.
JasurUlarga inglizcha yozamiz: “Rock doves can be seen in many countries.”
MalikaUyda o‘qishda Charles Dickensning «David Copperfield» (1850) romanini ko‘rdik va g‘amxo‘r qarindosh haqida o‘z matnimni yozdim. 8-mart uchun buvimga: “My grandmother is kind and generous. She looks after us.”
GeografiyaIngliz tili

Qulf 7: Vodiydan salom

Topshiriq: Jasurning gapini tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.

So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing

Rockdovescanbeseeninmanycountries.

ZarinaSanash jim ish, orada har kim bittadan qisqa gap aytadi. Adabiyotdan: Zavqiyning «Hajvi ahli rasta»si Qo‘qon bozori odamlari haqida; ning maqsadi kulgi bilan kamchilikni ochib, tuzatishga undash. Mazmunini darslikdan o‘qiymiz.
AnvarMaxtumquli (1733–1791) — turkman xalqining buyuk shoiri, taxallusi «Firog‘iy»; u zargarlikni ham o‘rgangan.
JasurRus tilida N. A. Nekrasov (1821–1878) haqida gaplashdik: «Мороз, Красный нос» dostonidan parcha. — so‘zning o‘xshashlik asosida ko‘chma ma’noda ishlatilishi.
MalikaMisol: «золотые руки» — ustaning qo‘llari haqiqatan oltin emas.
AdabiyotRus tili

Qulf 8: Sanash orasida

Topshiriq: Qaysi ibora metafora?

Juma

AnvarJahon tarixidan: XIV asrda Rus yerlari Moskva knyazligi atrofida birlasha boshladi. Dmitriy Ivanovich 1380-yil sentyabrda Kulikovo maydonida Mamay qo‘shinini yengdi.
MalikaO‘zbekiston tarixidan: 1350–60-yillarda Movarounnahr deyarli o‘nta mustaqil beklikka bo‘linib ketgan edi — bu .
ZarinaAn’anaviy sanaga ko‘ra Amir Temur 1336-yil 9-aprelda Kesh yaqinida tug‘ilgan. 1365-yilda Chirchiq bo‘yida bo‘lgan.
JasurIkki o‘lkada ham bitta savol turgan edi: parokandalik yoki birlashish.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 9: Ikki o‘lka, bir asr

Topshiriq: Voqealarni o‘lkalarga ajrat.

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

Rus yerlari
Movarounnahr

AnvarKalitlarni yig‘amiz. O‘tgan mart: 160 ta. Tokchali qism: 90 m. Bo‘laklar o‘rtachasi: 15 ta har 10 m ga.
ZarinaAlgebrada yozsak: N = 1,5 · L, bunda L — tokchali qism uzunligi (m). L = 90 bo‘lsa, N = 135 ta.
JasurLekin bu baho, aniq son emas. Eng kam bo‘lak 14 ta: 14 × 9 = 126. Eng ko‘p bo‘lak 17 ta: 17 × 9 = 153. Haqiqiy son 126 bilan 153 orasida bo‘lishi mumkin.
MalikaHatto yuqori chegara 153 ham 160 dan kam. Demak, buvim haq bo‘lishi ehtimoli katta. Sababini bilmaymiz, buni hisobotga ochiq yozamiz.
Hisobot: taxminan 135 ta (126–153), o‘tgan martdagi 160 dan kam. Aprelda shu usulda qayta sanaymiz.
Algebra

Qulf 10: Qaror: kaptar kamayganmi?

Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda «kaptar kamaygan» xulosasiga olib keldi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 13 yulduz

Jamoa hisoboti

Kaptarlar taxminan 135 ta — o‘tgan yildan kam

Maqsad: eski bozor qatorida kaptarlar kamayganini tekshirish. Usul: qator 120 m, tokchasiz joy 30 m, qoladi 90 m. Tinch ertalab 10 m li uch bo‘lakda o‘tirgan kaptarlarni sanadik: 14, 17, 14 — o‘rtacha 15. Baho: 15 × 9 = 135 (126 dan 153 gacha). O‘tgan mart 160 edi. Xulosa: kaptarlar biroz kamaygan, sababi noma’lum. Tavsiya: aprelda qayta sanash.

— 7-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. O‘tgan mart: klub butun qatorda 160 ta kaptar sanagan (bir ertalabda).
  2. Kaptar shovqinda bir zumda ko‘tariladi: faqat tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanaymiz.
  3. Tokchali qism 120 − 30 = 90 m: darvoza va ikki shisha vitrina oldida tokcha yo‘q.
  4. Uch bo‘lak (10 m dan): 14, 17 va 14 ta kaptar — o‘rtacha 15 ta har 10 m ga.

Yulduzli savollar

  1. Tashqi qirrasi 5 sm, ichki bo‘shlig‘i 3 sm bo‘lgan kub quti: yog‘och hajmi qancha (5³ − 3³)?

  2. Uch bo‘lakda 12, 15 va 12 ta kaptar sanaldi (har biri 10 m). 90 m tokchali qismda taxminan nechta kaptar bor?

  3. O‘ylab ko‘r: shisha vitrinalardan biri olinib, o‘rniga 10 m tokcha qilinsa, baho qanday o‘zgaradi?

Hikoyadagi darslar