🎯 Missiya: Eski bozor qatorida taxminan nechta kaptar bor — va u o‘tgan martdagi 160 tadan kamayganmi?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
M
Malika8-mart muborak! 🌷 Bugun oilada bayram. Choy ustida buvim: «Eski bozor qatoridagi kaptarlar kamayib ketganga o‘xshaydi», dedi.
A
AnvarKlub daftarida o‘tgan mart sanog‘i bor: butun qatorda 160 ta kaptar, bir ertalabda sanalgan. Bu yil ham sanaymiz — buvingga sovg‘a bo‘ladi 🎁
Z
ZarinaHammasini sanash qiyin. Qatorning bir necha bo‘lagini sanab, butunini baholaymiz. Reja: «Agar yomg‘ir yog‘masa, payshanba ertalab sanaymiz; yomg‘ir yog‘sa, juma kuniga qoldiramiz».
J
JasurBu gapda «agar» nima qiladi? Nega vergul bor?
M
Malika — agar, agarda, basharti — shartni bildiradi. bosh gapdan oldin kelsa, vergul qo‘yiladi; kesimi odatda -sa shaklida: «yog‘masa».
A
AnvarTakrorlab olaylik: «va», «lekin» — , gaplarni tenglik bilan bog‘laydi. «Chunki», «agar» — , ergash gapni bosh gapga bog‘laydi.
Siz
Shartni yozib oldim: yomg‘ir bo‘lmasa — payshanba, bo‘lsa — juma.
Ona tili
🔒Qulf 1: Shart bilan reja
Topshiriq: Qaysi gapda shart ergash gap bor?
🔑 Kalit: O‘tgan mart: klub butun qatorda 160 ta kaptar sanagan (bir ertalabda).
Seshanba
Z
ZarinaTexnologiyada tikuv mashinasida sanoq daftari uchun xaltacha tikdim. Mashinaning ishchi mexanizmlari beshta: igna, moki, ip tortgich, surgich va bosma oyoqcha.
A
AnvarIgna nima qiladi?
Z
ZarinaIgna matoni teshib, yuqori ipni ga olib boradi, moki esa uni pastki ip bilan bog‘laydi.
M
MalikaXalta qopqog‘iga tugma uchun kerak. Yassi tugma diametri 1,5 sm bo‘lsa, izma 1,8 sm: diametrga 0,3 sm qo‘shamiz.
J
JasurXavfsizlik: mashinani faqat o‘qituvchi ulaydi; ip o‘tkazishdan oldin oyoqni pedaldan oling; barmoqlar ignadan kamida 1 sm uzoqda bo‘lsin.
Texnologiya
🔒Qulf 2: Daftar uchun xaltacha
Topshiriq: Yassi tugmaning diametri 2 sm. Izma uzunligi qancha?
J
JasurBuvimga sovg‘a — tugma qutisi: kub shaklidagi yog‘ochdan ichi kub shaklida o‘yilgan. Tashqi qirrasi 6 sm, ichki bo‘shlig‘i 4 sm. Yog‘och hajmi 6³ − 4³ ga teng.
Z
ZarinaYangi formula — : a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). Bizda (6 − 4)(36 + 24 + 16) = 2 · 76 = 152 sm³.
A
AnvarTekshiramiz: 216 − 64 = 152. To‘g‘ri! ham bor: 27 + b³ = (3 + b)(9 − 3b + b²).
M
MalikaAjratish tartibi: avval umumiy ko‘paytuvchi, keyin qisqa ko‘paytirish formulasi, keyin guruhlash. bo‘linmaydigan ko‘paytuvchilargacha davom etadi: 2x³ − 18x = 2x(x − 3)(x + 3).
Algebra
🔒Qulf 3: Buvining tugma qutisi
Topshiriq: 8 − b³ ni ko‘paytuvchilarga ajrating.
Chorshanba
Z
ZarinaBiologiyada ko‘k kaptarni o‘rgandik: tanasi bosh, bo‘yin, gavda va oyoqlardan iborat. Patlar lar va yumshoq dan iborat; qanotdagi uchish patlari — .
A
AnvarQanot va dum patlari tomdagi cherepitsa kabi bir-birining ustiga yotadi, yog‘i esa patlarni moylab turadi.
M
MalikaSkelet yengil, naysimon suyaklarning ichi havo bilan to‘la. Ko‘krak suyagining ga qanotni tushiradigan kuchli muskullar yopishadi, shuning uchun kaptar bir zumda ko‘tariladi.
J
JasurTabiatda ko‘k kaptar qoya tokchalariga uya quradi, shaharda esa bino tokchalari va tom qirralarida o‘tiradi. Shovqin bo‘lsa, butun to‘da birdan ko‘tariladi.
A
AnvarDemak, ertalab, tinch paytda sanaymiz va faqat tokchada o‘tirganlarni hisoblaymiz.
Siz
Uchayotganlarni sanamaymiz — bir kaptarni ikki marta sanab yuborishimiz mumkin.
Biologiya (Zoologiya)
🔒Qulf 4: Kaptar nega tokchada o‘tiradi
Topshiriq: Nega faqat tokchada o‘tirgan kaptarlarni sanaymiz?
🔑 Kalit: Kaptar shovqinda bir zumda ko‘tariladi: faqat tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanaymiz.
A
AnvarBozor rejasini mahalla idorasidan oldim. Qatorda 12 ta bo‘lim (do‘konlar va darvoza), har biri 10 m: jami 120 m. Lekin darvoza (10 m) va ikkita shisha vitrina (20 m) oldida tokcha yo‘q.
M
MalikaDemak, tokchali qism 120 − 30 = 90 m. Kaptarlar faqat shu yerda o‘tiradi.
Z
ZarinaDarvoza tepasida teng yonli uchburchak shaklidagi peshtoq bor. Rejada yozilgan: «bir burchagi 40°». U uchidagi burchakmi yoki asosdagimi?
J
JasurMasala yechishda ikki holni ko‘ramiz. Asosdagi burchak 40° bo‘lsa, uchi 180° − 80° = 100°. Uchidagi burchak 40° bo‘lsa, asosdagilar (180° − 40°) : 2 = 70° dan.
Siz
Chizmaga qaradim: peshtoqning uchi to‘g‘ri burchakdan kengroq. Demak, 40° — asosdagi burchak.
Geometriya
🔒Qulf 5: Darvoza peshtoqi
Topshiriq: Teng yonli uchburchakning bir burchagi 50°. Uchidagi burchak qanday bo‘lishi mumkin?
🔑 Kalit: Tokchali qism 120 − 30 = 90 m: darvoza va ikki shisha vitrina oldida tokcha yo‘q.
Payshanba
A
AnvarYomg‘ir yo‘q, rejaga ko‘ra bugun sanaymiz. Rahbar va bozor idorasidan bir kattalar biz bilan. Jihoz — taburetlar, suv, shtativ — 20 kg.
M
MalikaFizikada ni o‘rgandik: F = μN. Gorizontal yuzada N = mg. Jihozni sudrasak, μ = 0,4: N = 20 × 10 = 200 N, F = 0,4 × 200 = 80 N.
Z
Zarina ancha kichik, shuning uchun aravachada yengil. G‘ildirakli o‘lchagich ham shunday: qatorni yurib o‘lchadik — 120 m chiqdi, reja to‘g‘ri ekan.
J
JasurQator boshida, o‘rtasida va oxirida 10 m dan uchta bo‘lak oldik. Tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanadik: 14, 17 va 14 ta.
M
MalikaO‘rtachasi (14 + 17 + 14) : 3 = 45 : 3 = 15 ta, har 10 m ga.
S
Sinf rahbariBo‘laklarni qatorning uch joyidan olganingiz to‘g‘ri: bitta joyga ishonib bo‘lmaydi. Kaptarlarga yaqinlashmang, durbin bilan sanang.
Fizika
🔒Qulf 6: Aravacha va sanoq
Topshiriq: Quti 20 kg, μ = 0,4, g ≈ 10 N/kg. Sudrash uchun qancha kuch kerak?
🔑 Kalit: Uch bo‘lak (10 m dan): 14, 17 va 14 ta kaptar — o‘rtacha 15 ta har 10 m ga.
M
MalikaFarg‘ona vodiysidagi hamkor klub ham kaptar sanamoqchi. Geografiyada vodiy tog‘lar bilan o‘ralganini o‘rgandik: xaritada bodomga o‘xshaydi.
A
AnvarDarslikka ko‘ra uzunligi taxminan 370 km, eni o‘rtacha 190 km. Tog‘lar sovuq havoni to‘sadi, shuning uchun yoz issiq va quruq. Daryolari: Norin, Qoradaryo, Sirdaryo.
J
JasurUlarga inglizcha yozamiz: “Rock doves can be seen in many countries.”
M
MalikaUyda o‘qishda Charles Dickensning «David Copperfield» (1850) romanini ko‘rdik va g‘amxo‘r qarindosh haqida o‘z matnimni yozdim. 8-mart uchun buvimga: “My grandmother is kind and generous. She looks after us.”
GeografiyaIngliz tili
🔒Qulf 7: Vodiydan salom
Topshiriq: Jasurning gapini tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Rockdovescanbeseeninmanycountries.
Z
ZarinaSanash jim ish, orada har kim bittadan qisqa gap aytadi. Adabiyotdan: Zavqiyning «Hajvi ahli rasta»si Qo‘qon bozori odamlari haqida; ning maqsadi kulgi bilan kamchilikni ochib, tuzatishga undash. Mazmunini darslikdan o‘qiymiz.
A
AnvarMaxtumquli (1733–1791) — turkman xalqining buyuk shoiri, taxallusi «Firog‘iy»; u zargarlikni ham o‘rgangan.
J
JasurRus tilida N. A. Nekrasov (1821–1878) haqida gaplashdik: «Мороз, Красный нос» dostonidan parcha. — so‘zning o‘xshashlik asosida ko‘chma ma’noda ishlatilishi.
M
MalikaMisol: «золотые руки» — ustaning qo‘llari haqiqatan oltin emas.
AdabiyotRus tili
🔒Qulf 8: Sanash orasida
Topshiriq: Qaysi ibora metafora?
Juma
A
AnvarJahon tarixidan: XIV asrda Rus yerlari Moskva knyazligi atrofida birlasha boshladi. Dmitriy Ivanovich 1380-yil sentyabrda Kulikovo maydonida Mamay qo‘shinini yengdi.
M
MalikaO‘zbekiston tarixidan: 1350–60-yillarda Movarounnahr deyarli o‘nta mustaqil beklikka bo‘linib ketgan edi — bu .
Z
ZarinaAn’anaviy sanaga ko‘ra Amir Temur 1336-yil 9-aprelda Kesh yaqinida tug‘ilgan. 1365-yilda Chirchiq bo‘yida bo‘lgan.
J
JasurIkki o‘lkada ham bitta savol turgan edi: parokandalik yoki birlashish.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 9: Ikki o‘lka, bir asr
Topshiriq: Voqealarni o‘lkalarga ajrat.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Rus yerlari
Movarounnahr
A
AnvarKalitlarni yig‘amiz. O‘tgan mart: 160 ta. Tokchali qism: 90 m. Bo‘laklar o‘rtachasi: 15 ta har 10 m ga.
Z
ZarinaAlgebrada yozsak: N = 1,5 · L, bunda L — tokchali qism uzunligi (m). L = 90 bo‘lsa, N = 135 ta.
J
JasurLekin bu baho, aniq son emas. Eng kam bo‘lak 14 ta: 14 × 9 = 126. Eng ko‘p bo‘lak 17 ta: 17 × 9 = 153. Haqiqiy son 126 bilan 153 orasida bo‘lishi mumkin.
M
MalikaHatto yuqori chegara 153 ham 160 dan kam. Demak, buvim haq bo‘lishi ehtimoli katta. Sababini bilmaymiz, buni hisobotga ochiq yozamiz.
Siz
Hisobot: taxminan 135 ta (126–153), o‘tgan martdagi 160 dan kam. Aprelda shu usulda qayta sanaymiz.
Algebra
🔒Qulf 10: Qaror: kaptar kamayganmi?
Topshiriq: Qaysi kalitlar birgalikda «kaptar kamaygan» xulosasiga olib keldi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 12 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Zoologiya)FizikaGeografiyaGeometriyaJahon tarixiO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 13 yulduz
Jamoa hisoboti
Kaptarlar taxminan 135 ta — o‘tgan yildan kam
Maqsad: eski bozor qatorida kaptarlar kamayganini tekshirish. Usul: qator 120 m, tokchasiz joy 30 m, qoladi 90 m. Tinch ertalab 10 m li uch bo‘lakda o‘tirgan kaptarlarni sanadik: 14, 17, 14 — o‘rtacha 15. Baho: 15 × 9 = 135 (126 dan 153 gacha). O‘tgan mart 160 edi. Xulosa: kaptarlar biroz kamaygan, sababi noma’lum. Tavsiya: aprelda qayta sanash.
— 7-B jamoa
Topilgan kalitlar
O‘tgan mart: klub butun qatorda 160 ta kaptar sanagan (bir ertalabda).
Kaptar shovqinda bir zumda ko‘tariladi: faqat tinch ertalab, tokchada o‘tirganlarni sanaymiz.
Tokchali qism 120 − 30 = 90 m: darvoza va ikki shisha vitrina oldida tokcha yo‘q.
Uch bo‘lak (10 m dan): 14, 17 va 14 ta kaptar — o‘rtacha 15 ta har 10 m ga.
Yulduzli savollar
Tashqi qirrasi 5 sm, ichki bo‘shlig‘i 3 sm bo‘lgan kub quti: yog‘och hajmi qancha (5³ − 3³)?
Uch bo‘lakda 12, 15 va 12 ta kaptar sanaldi (har biri 10 m). 90 m tokchali qismda taxminan nechta kaptar bor?
O‘ylab ko‘r: shisha vitrinalardan biri olinib, o‘rniga 10 m tokcha qilinsa, baho qanday o‘zgaradi?