☰ Mundarija · Geografiya

O‘rta Osiyoni o‘rganish tarixi, aholisi va siyosiy xaritasi

Darslar 3–4 · 2 ta dars · P. G‘ulomov, H. Vahobov, P. Baratov, M. Mamatqulov. Geografiya (O‘rta Osiyo tabiiy geografiyasi. O‘zbekiston tabiiy geografiyasi), 7-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan beshinchi nashri. «O‘qituvchi» NMIU, Toshkent, 2017
4

O‘rta Osiyo aholisi va siyosiy xaritasi

Darslik: 11-bet
MaqsadO‘rta Osiyo aholisi va siyosiy xaritasi, hozirgi davlatlar va poytaxtlarni bilish.
Yangi so‘zlar
siyosiy xarita · political mapaholi zichligi · population densityvohalar · oasespoytaxt · capital city
Tushuntirish

O‘rta Osiyoda o‘zbeklar, tojiklar, qozoqlar, qirg‘izlar, turkmanlar, qoraqalpoqlar va boshqa ko‘plab xalqlar yashaydi; hozir o‘lka aholisi taxminan 80 million kishi. Cho‘l va chalacho‘l keng bo‘lgani uchun odamlar asosan daryo bo‘ylari, vohalar va tog‘oldi vodiylarida to‘plangan, shu sababli aholi zichligi notekis. Siyosiy xarita davlatlar chegarasini ko‘rsatadi va tarixiy voqealar tufayli o‘zgarib turadi. XIX asr o‘rtalarida o‘lkada Qo‘qon va Xiva xonliklari hamda Buxoro amirligi bor edi; keyin hududlar Rossiya imperiyasi tarkibiga kirdi, 1917-yildan keyin yangi tuzilmalar, 1924–1936-yillarda esa ittifoqdosh respublikalar tashkil topdi. 1991-yildan boshlab mustaqil davlatlar — O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston — mavjud. Ularning poytaxtlari: Toshkent, Ostona (Astana), Bishkek, Dushanbe va Ashxobod.

Namunalar
O‘zbekistonning qo‘shnilari: shimolda va shimoli-g‘arbda Qozog‘iston, sharqda Qirg‘iziston va Tojikiston, janubda Afg‘oniston, janubi-g‘arbda Turkmaniston.
Tekis joyda, daryo bo‘yida Samarqand, Buxoro, Xiva kabi qadimiy shaharlar paydo bo‘lgan, chunki suv va sug‘oriladigan yer bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

«Poytaxt-juftlik»: kartochkalarning birida davlat, ikkinchisida poytaxt nomi yozilgan. Sinf aralashtirilgan kartochkalardan juftlarni topadi, so‘ng xaritada ko‘rsatadi.

Mashq
1
O‘rta Osiyodagi besh mustaqil davlat va ularning poytaxtlarini ayting.
2
Nega aholining asosiy qismi vohalar va daryo bo‘ylarida yashaydi?
3
XIX asr o‘rtalarida o‘lkada qaysi uchta davlat bor edi?
4
Siyosiy xarita nima uchun vaqt o‘tishi bilan o‘zgaradi? O‘lkadan misol keltiring.