Daryolari
O‘rta Osiyoda taxminan 12 ming daryo bor, ularning ko‘pchiligi tog‘larga to‘g‘ri keladi va faqat yirik daryolargina cho‘llarni kesib o‘tadi. Daryolar to‘yinish manbayiga qarab to‘rt guruhga bo‘linadi: muzlik va qor suvlaridan to‘yinadigan daryolar (Amudaryo, Zarafshon), qor va muzliklarning erishidan to‘yinadiganlar (Sirdaryo, Chirchiq), asosan mavsumiy qordan to‘yinadiganlar (Ohangaron, Qashqadaryo) hamda mavsumiy qor va yomg‘irdan to‘yinadigan kichik daryolar. Amudaryo — o‘lkaning eng sersuv daryosi: u Panj bilan Vaxshning qo‘shilishidan hosil bo‘lib, uzunligi (Panj boshlanishidan hisoblaganda) taxminan 2540 km. Sirdaryo — eng uzun daryo; Norin va Qoradaryoning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan, Norin bilan birga uzunligi taxminan 3019 km. Ikkala daryo ham Pomir va Tyanshan qor-muzliklaridan suv olib, yozda sersuv bo‘ladi, so‘ngra tekislikda katta miqdorda sug‘orishga sarflanadi. Hozir ularning suvi Orol dengiziga to‘liq yetib bormaydi.
Yangiliklarda Sirdaryo yoki Amudaryo tilga olinsa, bola bu daryolar katta ekanini va qayerda joylashganini biladi. Daryo nomlarini bilish voqeani xaritada tasavvur qilishga yordam beradi.
Jurnalistlar voqea joyini daryo nomi bilan aniq ko‘rsatadi, suv xodimlari havzalar bo‘yicha ishlaydi, geograflar daryolarni xaritalaydi.
Darsdagi bitta katta daryoni tanlang va uning bo‘yida yashaydigan odamga beradigan uchta savolingizni yozing.
«Daryo kartochkalari»: har guruh bitta daryo (Amudaryo, Sirdaryo, Zarafshon, Chirchiq, Ili) uchun kartochka tayyorlaydi: manba, to‘yinish, yirik irmoq, quyilish joyi; so‘ng bir-biriga savol beradi.