Harakat qonunlarining aylanma harakatga tatbiqi
Tekis aylanma harakatda jism markazga intilma tezlanish a = υ²/R bilan harakatlanadi. Ikkinchi qonunga ko‘ra bu tezlanishni aylana markaziga yo‘nalgan kuch hosil qiladi: F = ma = mυ²/R = mω²R. Bu kuch markazga intilma kuch deyiladi. U alohida «yangi» kuch emas, balki mavjud kuchlarning (taranglik, ishqalanish, tortishish) teng ta’sir etuvchisi. Masalan, ipga bog‘lab aylantirilgan toshda ip taranglik kuchi, burilayotgan avtomobilda esa yo‘l bilan g‘ildirak orasidagi ishqalanish kuchi markazga intilma kuch vazifasini bajaradi. Kuch yo‘qolsa (ip uzilsa), jism aylana urinmasi bo‘ylab inersiya bilan to‘g‘ri uchib ketadi.
Kir yuvish mashinasining siqish rejimida baraban devori kiyimni aylana bo‘ylab ushlab turadi, ya’ni markazga intilma kuch beradi. Suv tomchilariga bu kuch yetmaydi, shuning uchun ular baraban teshiklaridan tashqariga uchib chiqadi.
Maishiy texnika muhandisi barabanning aylanish tezligini sozlaydi, bolg‘a otish murabbiyi sportchining chambarakni aylantirishini o‘rgatadi, attraksion loyihalovchisi o‘rindiqlarni mustahkam bog‘laydi.
Tekis plastik laganning chetiga tanga yoki tugma qo‘yib, lagan stol ustida turgan holda uni yumshoq aylantiring. Tanga qachon sirpana boshlashini kuzating: ishqalanish uni aylana bo‘ylab ushlab turgan edi.
«Ipdagi tosh»: faqat tasavvurda yoki videoda — ip uzilsa, tosh qaysi tomonga uchadi (urinma bo‘ylab). Haqiqatan aylantirmang. Xavfsizlik: ipga bog‘langan narsani odamlar yonida aylantirish qat’iyan man.