☰ Mundarija · Fizika

Inersiya qonuni. Massa

Darslar 19–20 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
20

Jism massasi

Darslik: 76–77-betlar
MaqsadJism massasi — inersiya o‘lchovi ekanini va massa birliklarini bilish.
Yangi so‘zlar
massa · masskilogramm (kg) · kilogram (kg)tarozi · balance (scales)inertlik · inertness
Tushuntirish

Jismning inertligi uning massasi bilan o‘lchanadi: massa qancha katta bo‘lsa, jism tezligini o‘zgartirish shuncha qiyin. Bir xil kuch ta’sirida kichik massali jism katta massali jismga qaraganda katta tezlanish oladi. Massa skalyar kattalik, XBSda birligi — kilogramm (kg); 1 t = 1000 kg, 1 kg = 1000 g. Massa tarozi bilan o‘lchanadi: tarozi jismni massasi ma’lum toshlarga solishtiradi. Massa additiv: jismlar birlashtirilsa, umumiy massa ularning massalari yig‘indisiga teng. Massa jism qayerda bo‘lishidan qat’i nazar o‘zgarmaydi, og‘irlik esa o‘zgarishi mumkin (keyingi mavzularda ko‘ramiz).

Namunalar
Aravacha 8 kg, ustidagi yuk 4 kg bo‘lsa, umumiy massa 8 + 4 = 12 kg.
2,5 t = 2,5 · 1000 = 2500 kg.
Sinfda faoliyat

«Qaysi biri inert?»: bo‘sh va to‘la qutini bir xil kuch bilan itarib ko‘ring (qutilar yengil, yerga qo‘yilgan); qaysi birini qo‘zg‘atish qiyinligini muhokama qiling. Xavfsizlik: og‘ir narsa ishlatmang.

Mashq
1
Massa nimani o‘lchaydi va birligi qanday?
2
3 t necha kg?
3
Massasi 5 kg va 7 kg bo‘lgan jismlar birlashtirilsa, umumiy massa (kg)?
4
Nima uchun bir xil turtkida bo‘sh aravacha to‘la aravachadan tezroq tezlashadi?