ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Inersiya qonuni. Massa

Darslar 19–20 · 2 ta dars · P.Q. Habibullayev, A. Boydedayev, A.D. Bahromov, S.O. Burxonov. Fizika 7-sinf, qayta ishlangan va to‘ldirilgan 4-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
20

Jism massasi

Darslik: 76–77-betlar
MaqsadJism massasi — inersiya o‘lchovi ekanini va massa birliklarini bilish.
Yangi so‘zlar
massa · masskilogramm (kg) · kilogram (kg)tarozi · balance (scales)inertlik · inertness
Tushuntirish

Jismning inertligi uning massasi bilan o‘lchanadi: massa qancha katta bo‘lsa, jism tezligini o‘zgartirish shuncha qiyin. Bir xil kuch ta’sirida kichik massali jism katta massali jismga qaraganda katta tezlanish oladi. Massa skalyar kattalik, XBSda birligi — kilogramm (kg); 1 t = 1000 kg, 1 kg = 1000 g. Massa tarozi bilan o‘lchanadi: tarozi jismni massasi ma’lum toshlarga solishtiradi. Massa additiv: jismlar birlashtirilsa, umumiy massa ularning massalari yig‘indisiga teng. Massa jism qayerda bo‘lishidan qat’i nazar o‘zgarmaydi, og‘irlik esa o‘zgarishi mumkin (keyingi mavzularda ko‘ramiz).

★Esda tuting
Massa — inertlik o‘lchovi (kg) va additiv: massalar qo‘shiladi.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Un omborida 50 kg lik 20 qop yuk mashinasiga ortildi, jami massa 20 · 50 = 1000 kg, ya’ni 1 t. Ortilgan mashinani joyidan qo‘zg‘atish ham, to‘xtatish ham qiyinroq, shuning uchun haydovchi to‘xtash masofasini ko‘proq qoldiradi.

Kim ishlatadi

Logistika xodimi yuk massasiga qarab mashina tanlaydi, oshpaz va dorixona xodimi tarozida massani o‘lchaydi, kosmik muhandis yoqilg‘i miqdorini jism massasiga qarab hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingizdagi bir nechta narsaning massasini qo‘lda baholab, tartiblang va har birini taxminan 1 kg ekanini bilgan narsa bilan, masalan, 1 litrli to‘la suv idishi bilan solishtiring.

Namunalar
aravacha8 kgyuk4 kgjami 12 kg8 kg4 kg
Aravacha 8 kg, ustidagi yuk 4 kg bo‘lsa, umumiy massa 8 + 4 = 12 kg.
2,5 t = 2,5 · 1000 = 2500 kg.
Sinfda faoliyat

«Qaysi biri inert?»: bo‘sh va to‘la qutini bir xil kuch bilan itarib ko‘ring (qutilar yengil, yerga qo‘yilgan); qaysi birini qo‘zg‘atish qiyinligini muhokama qiling. Xavfsizlik: og‘ir narsa ishlatmang.

Mashq
1
Massa nimani o‘lchaydi va birligi qanday?
2
3 t necha kg?
3
Massasi 5 kg va 7 kg bo‘lgan jismlar birlashtirilsa, umumiy massa (kg)?
4
Nima uchun bir xil turtkida bo‘sh aravacha to‘la aravachadan tezroq tezlashadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQishki qush sanog‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →