Jism massasi
Jismning inertligi uning massasi bilan o‘lchanadi: massa qancha katta bo‘lsa, jism tezligini o‘zgartirish shuncha qiyin. Bir xil kuch ta’sirida kichik massali jism katta massali jismga qaraganda katta tezlanish oladi. Massa skalyar kattalik, XBSda birligi — kilogramm (kg); 1 t = 1000 kg, 1 kg = 1000 g. Massa tarozi bilan o‘lchanadi: tarozi jismni massasi ma’lum toshlarga solishtiradi. Massa additiv: jismlar birlashtirilsa, umumiy massa ularning massalari yig‘indisiga teng. Massa jism qayerda bo‘lishidan qat’i nazar o‘zgarmaydi, og‘irlik esa o‘zgarishi mumkin (keyingi mavzularda ko‘ramiz).
Un omborida 50 kg lik 20 qop yuk mashinasiga ortildi, jami massa 20 · 50 = 1000 kg, ya’ni 1 t. Ortilgan mashinani joyidan qo‘zg‘atish ham, to‘xtatish ham qiyinroq, shuning uchun haydovchi to‘xtash masofasini ko‘proq qoldiradi.
Logistika xodimi yuk massasiga qarab mashina tanlaydi, oshpaz va dorixona xodimi tarozida massani o‘lchaydi, kosmik muhandis yoqilg‘i miqdorini jism massasiga qarab hisoblaydi.
Uyingizdagi bir nechta narsaning massasini qo‘lda baholab, tartiblang va har birini taxminan 1 kg ekanini bilgan narsa bilan, masalan, 1 litrli to‘la suv idishi bilan solishtiring.
«Qaysi biri inert?»: bo‘sh va to‘la qutini bir xil kuch bilan itarib ko‘ring (qutilar yengil, yerga qo‘yilgan); qaysi birini qo‘zg‘atish qiyinligini muhokama qiling. Xavfsizlik: og‘ir narsa ishlatmang.