Fazo va vaqt
Barcha jismlar fazoda joylashgan va harakat vaqt davomida sodir bo‘ladi. Fazodagi masofalar uzunlik birligi — metr (m) bilan o‘lchanadi; XBSda vaqt birligi — sekund (s). Jismning vaziyatini aniq berish uchun sanoq jismiga bog‘langan koordinata o‘qi ishlatiladi: to‘g‘ri chiziq bo‘ylab harakatda bitta o‘q (x) yetarli, tekislikda ikkita o‘q (x va y) kerak. Vaqtni o‘lchash uchun biror takrorlanuvchi jarayon — soat mayatnigi tebranishi yoki Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishi — ishlatiladi. Hodisaning boshlanish momenti va davomiyligi bir-biridan farq qiladi: «soat 8:00» — moment, «45 minut» — vaqt oralig‘i.
Sport kuni yugurish yo‘lagida start chizig‘idan boshlab har 10 m da bayroqcha turadi. To‘rtinchi bayroqchadan o‘tgan yuguruvchi 40 m da turibdi, hakam sekundomerida esa 8 s ko‘rinadi. Joy va vaqt birgalikda yugurishni aniq tasvirlaydi.
Yer o‘lchovchi xaritada nuqtalarning o‘rnini koordinatalar bilan yozadi, kompyuter o‘yini ishlab chiquvchisi qahramonning ekrandagi o‘rnini sonlar bilan beradi, sport hakami vaqtni sekundomer bilan o‘lchaydi.
Uy vazifasini boshlagan va tugatgan soatni yozing. Keyin ikkala vaqt nuqtasini ham, ular orasidagi davomiylikni ham alohida ko‘rsating.
«Sinfda koordinata»: partalar qatori bo‘ylab x o‘qini belgilab, o‘quvchilar o‘z o‘rindiqlarining koordinatasini aytadi. Xavfsizlik: o‘rindiqlar orasida yugurmang.