ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi dunyo tarixiga kirish. Tarixni o‘rganish manbalari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
2

Qadimgi tarix – taraqqiyotning boshlanishi

Darslik: 8–12-betlar
MaqsadTarix manbalarini (moddiy va yozma) va ularni o‘rganuvchi mutaxassislarni ajratish; O‘rta Osiyo tarixiga oid asosiy manbalarni sanash.
Yangi so‘zlar
moddiy manba · material sourceyozma manba · written sourceantropolog · anthropologistetnograf · ethnographer
Tushuntirish

Arxeologlar qadimiy manzilgohlarda qazishma ishlari olib boradi, antropologlar odam suyaklarini o‘rganib, qadimgi odamlarning qiyofasini tiklaydi, etnograflar esa xalqlarning urf-odat va an’analarini tadqiq qiladi. Mehnat qurollari, sopol idishlar, zeb-ziynat buyumlari — moddiy manbalar. Yozma manbalar tarixni tiklashni ancha osonlashtiradi. O‘rta Osiyo uchun eng qadimgi yozma manba — zardushtiylarning muqaddas kitobi «Avesto». Fors shohi Doro I buyrug‘i bilan Eronning Kirmonshoh shahri yaqinidagi Behistun qoyasiga o‘yib yozilgan bitikda Xorazm, So‘g‘d va Baqtriya nomlari uchraydi. Yunon tarixchisi Gerodot (mil. avv. V asr) «Tarix» asarini yozgan, Strabon «Geografiya»ni, Rim tarixchisi Kvint Kursiy Ruf va yunon tarixchisi Arrian esa Aleksandr Makedonskiy yurishlari haqida yozgan. Eng qadimgi davr ibtidoiy jamoa tuzumi deyiladi; uning dastlabki bosqichi tosh davri bo‘lib, paleolit, mezolit, neolit va eneolitga bo‘linadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oila telefonda mahallada bo‘ladigan bayram haqidagi xabarni o‘qidi. Kattalardan biri xabarni kim yozganini, qachon yozilganini va boshqa xabar bilan mos kelishini tekshirdi. Ikki manba bir xil gapirgach, oila xabarga ishondi.

Kim ishlatadi

Jurnalist xabarni e’lon qilishdan oldin uni ikkita manbadan tekshiradi, kutubxonachi to‘g‘ri kitob topishga yordam beradi, tarixchi qadimiy hujjat bilan buyumni solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun o‘qigan yoki eshitgan bitta gapingizni tanlang va uni tekshirishning ikki yo‘lini (masalan, boshqa odamdan so‘rash, ikkinchi manbaga qarash) qog‘ozga yozing.

Namunalar
Moddiy manba: qazishmada topilgan bronza bilaguzuk. Yozma manba: Gerodotning «Tarix» kitobi.
Behistun bitigi → Doro I → Xorazm, So‘g‘d, Baqtriya nomlari. «Avesto» → Baqtriya, So‘g‘d, Xorazm madaniyati.
Sinfda faoliyat

«Kim nima o‘rganadi?»: kartochkalarda arxeolog, antropolog, etnograf va ularning ishlari yozilgan; bolalar juftlaydi.

Mashq
1
Arxeolog, antropolog va etnograf nimani o‘rganadi?
2
O‘rta Osiyo tarixiga oid eng qadimgi yozma manba qaysi?
3
Behistun bitigi kimning buyrug‘i bilan yozilgan va u qayerda joylashgan?
4
Nima uchun faqat moddiy manbalar yetarli emas, yozma manbalar nima beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYosh tadqiqotchilar klubiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →