☰ Mundarija · Tarix

Qadimgi dunyo tarixiga kirish. Tarixni o‘rganish manbalari

Darslar 1–2 · 2 ta dars · A. Sagdullayev, V. Kostetskiy. Tarix. Qadimgi dunyo, 6-sinf. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017 (tuzatilgan va to‘ldirilgan 5-nashr)
2

Qadimgi tarix – taraqqiyotning boshlanishi

Darslik: 8–12-betlar
MaqsadTarix manbalarini (moddiy va yozma) va ularni o‘rganuvchi mutaxassislarni ajratish; O‘rta Osiyo tarixiga oid asosiy manbalarni sanash.
Yangi so‘zlar
moddiy manba · material sourceyozma manba · written sourceantropolog · anthropologistetnograf · ethnographer
Tushuntirish

Arxeologlar qadimiy manzilgohlarda qazishma ishlari olib boradi, antropologlar odam suyaklarini o‘rganib, qadimgi odamlarning qiyofasini tiklaydi, etnograflar esa xalqlarning urf-odat va an’analarini tadqiq qiladi. Mehnat qurollari, sopol idishlar, zeb-ziynat buyumlari — moddiy manbalar. Yozma manbalar tarixni tiklashni ancha osonlashtiradi. O‘rta Osiyo uchun eng qadimgi yozma manba — zardushtiylarning muqaddas kitobi «Avesto». Fors shohi Doro I buyrug‘i bilan Eronning Kirmonshoh shahri yaqinidagi Behistun qoyasiga o‘yib yozilgan bitikda Xorazm, So‘g‘d va Baqtriya nomlari uchraydi. Yunon tarixchisi Gerodot (mil. avv. V asr) «Tarix» asarini yozgan, Strabon «Geografiya»ni, Rim tarixchisi Kvint Kursiy Ruf va yunon tarixchisi Arrian esa Aleksandr Makedonskiy yurishlari haqida yozgan. Eng qadimgi davr ibtidoiy jamoa tuzumi deyiladi; uning dastlabki bosqichi tosh davri bo‘lib, paleolit, mezolit, neolit va eneolitga bo‘linadi.

Namunalar
Moddiy manba: qazishmada topilgan bronza bilaguzuk. Yozma manba: Gerodotning «Tarix» kitobi.
Behistun bitigi → Doro I → Xorazm, So‘g‘d, Baqtriya nomlari. «Avesto» → Baqtriya, So‘g‘d, Xorazm madaniyati.
Sinfda faoliyat

«Kim nima o‘rganadi?»: kartochkalarda arxeolog, antropolog, etnograf va ularning ishlari yozilgan; bolalar juftlaydi.

Mashq
1
Arxeolog, antropolog va etnograf nimani o‘rganadi?
2
O‘rta Osiyo tarixiga oid eng qadimgi yozma manba qaysi?
3
Behistun bitigi kimning buyrug‘i bilan yozilgan va u qayerda joylashgan?
4
Nima uchun faqat moddiy manbalar yetarli emas, yozma manbalar nima beradi?