ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Sun’iy yomg‘ir va novvot tayyorlash

Darslar 14–15 · 2 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
15

Loyiha ishi. Novvot tayyorlash texnologiyasi

Darslik, 35–36-betlar
MaqsadNovvot tayyorlash texnologiyasini, kristallanish jarayonini tushunadi va shirinlikning foydasi hamda zararini baholaydi.
Yangi so‘zlar
novvot · novvot (rock-sugar candy made of large sugar crystals)shakar qiyomi · sugar syrupkristall · crystalto‘yingan eritma · saturated solution
Tushuntirish

Novvot – shakar qiyomidan tayyorlanadigan yaltiroq, qattiq, rangsiz yoki sarg‘ish shirinlik; u yirik shakar kristallaridan iborat va asosan saxaroza (shakar moddasi)dan tuzilgan. Uni tayyorlash uchun shakar issiq suvda ko‘p miqdorda eritiladi – eritma to‘yinadi. Taxminan 1 kg shakar uchun 0,5 l suv olinadi, past olovda qaynatiladi, so‘ng sovitiladi. Sovigan eritma toza idishga quyilib, ichiga ip yoki yog‘och tayoqcha tushiriladi. Bir necha kunda suv sekin bug‘lanadi, eritma yanada to‘yinadi va shakar zarralari tayoqchada tartibli joylashib kristallar hosil qiladi. Shirinlik energiya beradi, lekin shakarni ko‘p iste’mol qilish tishlarni zararlaydi va ortiqcha vazn xavfini oshiradi; shuning uchun uni me’yorida iste’mol qilish kerak.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shkafda ko‘p oylar turgan asal idishi xiralashib, donadorlasha boshladi. Ba’zilar uni buzilgan deb o‘ylaydi, aslida asal tarkibidagi shakarlar kristallar hosil qilgan, bu tabiiy jarayon.

Kim ishlatadi

Asalari boquvchi asal kristallanishini biladi, qandolatchi shakar eritmalari bilan ishlaydi, oziq-ovqat texnologi mahsulotlar saqlanish sharoitini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Qora qog‘ozga bir necha dona shakar sepib, ularning shaklini diqqat bilan ko‘ring. Hech narsani tatib ko‘rmang.

Namunalar
Shakar2 qismSuv1 qism
Qiyom tayyorlash nisbati: 2 qism shakarga 1 qism suv (massa bo‘yicha). 1 kg shakar uchun 0,5 l suv – nisbat 2 : 1. 200 g shakar uchun 100 ml suv kerak.
Jarayondagi hodisalar: shakarning suvda erishi – diffuziya; suvning bug‘lanishi – bug‘lanish; tayoqchada kristallar paydo bo‘lishi – kristallanish.
Sinfda faoliyat

Loyiha (kattalar bilan): 1) 200 g shakar va 100 ml suvni kastryulkada past olovda aralashtirib eriting (qaynoq qiyom teriga tushsa, og‘ir kuydiradi – bu bosqichni faqat kattalar bajaradi); 2) qiyomni xona haroratigacha sovuting; 3) toza stakanga quying; 4) shakarga bulangan ingichka yog‘och tayoqchani osib qo‘ying; 5) stakanni chang tushmasdan bir necha kun tinch joyda qoldiring va har kuni kuzating. Xavfsizlik: qaynoq qiyomga bolalar tegmaydi. Kristallarni faqat idish va tayoqcha toza bo‘lgan taqdirdagina yeyish mumkin.

Mashq
1
Novvot nimadan tayyorlanadi va u qanday ko‘rinishga ega?
2
300 g shakar uchun 2 : 1 nisbatda necha ml suv kerak? (1 g suv = 1 ml)
3
Kristallar hosil bo‘lishida suvning bug‘lanishi qanday rol o‘ynaydi?
4
Nima uchun shirinliklarni me’yorida yeyish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNovvot uchun idishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →