Amaliy mashg‘ulot. Magnitdan foydalanish
Magnitga temir, nikel, kobalt va po‘lat buyumlar tortiladi: mix, qog‘oz qisqich, to‘g‘nag‘ich, tikuv ignasi. Mis, alyuminiy, kumush, plastmassa, yog‘och, qog‘oz, rezina, suv va bo‘r tortilmaydi. Zanglamaydigan po‘latdan yasalgan buyumlar (ba’zi qoshiqlar) esa kuchsiz tortilishi yoki tortilmasligi mumkin, shuning uchun har birini tajribada tekshirish kerak. Magnitning ta’siri masofa ortishi bilan tez kamayadi: 2–3 sm masofada ham qisqichni ushlab tura oladi, undan uzoqroqda esa yo‘q. Magnit maydon qog‘oz, matolar va yupqa plastmassadan o‘tadi, shuning uchun qog‘oz qisqichni ip bilan stolga bog‘lab, magnit ostida «havoda» muallaq tutib turish mumkin. Bunda qisqich tushib ketmaydi, chunki magnit tortish kuchi og‘irlik kuchini muvozanatlaydi. Magnit qirindilarni va chiqindilarni ajratishda qo‘llanadi: temir va po‘lat buyumlarni alyuminiy hamda plastmassadan ajratish; yirik magnitli kranlar po‘lat va temir qoldiqlarni ko‘taradi. Bu kranlarda ko‘pincha elektromagnitlar ishlatiladi: ular tok o‘chirilganda yukni qo‘yib yuboradi. Magnitni og‘ir zarba, qizdirish yoki yuqori harorat kuchsizlantirishi mumkin. Xavfsizlik: magnitni bolalar va uy hayvonlaridan, yuqori haroratdan, qizdirilgan joydan uzoqda saqlang; kichik magnitlarni og‘izga olmang.
Ikki tajriba: 1) 15 ga yaqin turli buyum (mix, tanga, sim, folga, qalam, kalit va h.k.) ni magnit bilan sinab, jadvalga «tortiladi» yoki «tortilmaydi» deb yozing. 2) Qog‘oz qisqichga 20 sm ip bog‘lab, ipning boshqa uchini stolga skotch bilan yopishtiring; magnitni qisqichdan 2–3 sm yuqorida ushlab, ipni tarang tortib turing: qisqich havoda turadi. Magnit va qisqich orasiga qog‘oz qo‘yib, so‘ng masofani oshirib sinab ko‘ring. Xavfsizlik: o‘tkir uchli buyumlarni ehtiyotkorlik bilan tuting; kuchli magnitlarni barmoq orasiga qisib qo‘ymang; magnitni telefon yoki karta yonida ishlatmang.