Amaliy mashg‘ulot. Sodda elektr zanjiri
Elektr zanjiri – tok manbai, iste’molchi (lampochka, dvigatel), uzib-ulagich va ularni tutashtiruvchi o‘tkazgich simlardan iborat yo‘l. Zanjirda tok bo‘lishi uchun ikki shart zarur: tok manbai bo‘lishi va zanjir berk bo‘lishi. Uzib-ulagich ochiq bo‘lsa, zanjir uziladi va lampochka yonmaydi; berk bo‘lsa, tok o‘tib, lampochka yonadi. Elektr toki – zaryadlangan zarralarning tartibli harakati. Odatda tok yo‘nalishi deb manbaning musbat (+) qutbidan manfiy (–) qutbiga qarab tashqi zanjirdagi yo‘nalish olinadi (metallarda elektronlar teskari tomonga siljiydi). Elektr tokini o‘tkazadigan jismlar o‘tkazgichlar: metallar (mis, alyuminiy, temir), grafit, sho‘r suv, inson tanasi. O‘tkazmaydiganlari izolyatorlar: rezina, plastmassa, shisha, quruq yog‘och, chinni, quruq qog‘oz. Simlar metall o‘tkazgichdan, ustida izolyatsiya qobig‘idan iborat: qobiq tokni tanamizga o‘tkazmaydi. Xavfsizlik: tajribada faqat 1,5–4,5 V li batareya ishlating; hech qachon elektr rozetkasi (220 V) bilan tajriba qilmang; batareyaning ikki qutbini sim bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri ulamang (qisqa tutashuv simni va batareyani qizdiradi).
Zanjir yig‘ish: 1,5 V li batareya, lampochka (patroni bilan), kalit va 3 ta izolyatsiyalangan sim bilan zanjir yig‘ing. Kalit ochiq va yopiq holatida kuzating. So‘ng simlar orasiga mis, temir, plastilin, qog‘oz, rezina bo‘laklarini ulab, lampochka yonishini jadvalga «+» yoki «–» bilan yozing. Xavfsizlik: faqat batareya bilan ishlang; ulovchi simlarni ushlashdan oldin kalitni oching; sim uchlari o‘tkir bo‘lishi mumkin, ehtiyot bo‘ling; rozetkaga yaqinlashmang.