Amaliy mashg‘ulot. Meva va sabzavotlardan elektr olish
Galvanik element – kimyoviy energiyani elektr energiyasiga aylantiradigan tok manbai. U ikki xil metall (elektrod) va ular orasidagi elektr o‘tkazuvchi suyuqlik (elektrolit)dan iborat. Limon yoki kartoshkaga rux bilan qoplangan (galvanizlangan) mix va mis tanga yoki sim sanchsak, meva sharbati elektrolit vazifasini bajaradi va elektrodlar orasida kuchlanish hosil bo‘ladi: bitta limon yoki kartoshka elementi taxminan 0,9–1 V beradi. Elektr energiyasi mevadan emas, rux elektrodining sekin kimyoviy erishidan olinadi. Bitta element oddiy cho‘g‘lanma lampochkani yoqa olmaydi (u kuchsiz), lekin 3–4 ta elementni ketma-ket ulasak, kam quvvatli LED chiroq, raqamli soat yoki kalkulyatorni ishlata oladi. Darslikda temir va mis ishlatilgan; temir bilan ham ozgina kuchlanish olinadi, lekin rux (galvanizlangan mix) yaxshiroq natija beradi. Eng birinchi batareyani 1800-yilda italiyalik Alessandro Volta yasagan. Limonda kislota ko‘p bo‘lgani uchun u kartoshkadan yaxshi o‘tkazadi va tok kuchi ko‘proq bo‘lishi mumkin. Xavfsizlik: faqat bir nechta mevali elementlardan foydalaning, elektr rozetkasi bilan hech qachon tajriba o‘tkazmang; tajribadagi mevani yemang; sim va mixlarning uchi o‘tkir, ehtiyot bo‘ling; LED qutbiga (uzun oyoqchasi +) e’tibor bering.
Devordagi soat bitta batareyada uzoq ishlaydi. Batareya ichidagi kimyoviy energiya sekin-asta elektr energiyasiga aylanadi, tugagach esa soat to‘xtaydi. Galvanik element ham shunday ishlaydi.
Batareya ishlab chiqaruvchi muhandis energiya saqlovchi elementlarni yaratadi, telefon ustasi batareyani almashtiradi, elektrchi mos kuchlanishli manba tanlaydi.
Kattalar yordamida soat, fonar yoki pultdagi batareya yorlig‘ida yozilgan volt qiymatini o‘qing. Batareyani ochmang, teshmang va isitmang.
Limon batareyasi: 3–4 ta limonning har biriga bitta galvanizlangan mix va bitta mis tanga/sim sanching (elektrodlar bir-biriga tegmasin), elementlarni ketma-ket ulang (birining mis uchini keyingisining mix uchi bilan), so‘ng LED yoki raqamli soatni ulang. Kartoshka bilan takrorlab taqqoslang. Xavfsizlik: sanchuvchi buyumlar o‘tkir: kattalar yordamida ishlang; limon sharbati ko‘zga tushmasin; tajriba mevasini yemang; qo‘lni yuving; faqat batareya va mevali elementlardan foydalaning.