Amaliy mashg‘ulot. Meva va sabzavotlardan elektr olish
Galvanik element – kimyoviy energiyani elektr energiyasiga aylantiradigan tok manbai. U ikki xil metall (elektrod) va ular orasidagi elektr o‘tkazuvchi suyuqlik (elektrolit)dan iborat. Limon yoki kartoshkaga rux bilan qoplangan (galvanizlangan) mix va mis tanga yoki sim sanchsak, meva sharbati elektrolit vazifasini bajaradi va elektrodlar orasida kuchlanish hosil bo‘ladi: bitta limon yoki kartoshka elementi taxminan 0,9–1 V beradi. Elektr energiyasi mevadan emas, rux elektrodining sekin kimyoviy erishidan olinadi. Bitta element oddiy cho‘g‘lanma lampochkani yoqa olmaydi (u kuchsiz), lekin 3–4 ta elementni ketma-ket ulasak, kam quvvatli LED chiroq, raqamli soat yoki kalkulyatorni ishlata oladi. Darslikda temir va mis ishlatilgan; temir bilan ham ozgina kuchlanish olinadi, lekin rux (galvanizlangan mix) yaxshiroq natija beradi. Eng birinchi batareyani 1800-yilda italiyalik Alessandro Volta yasagan. Limonda kislota ko‘p bo‘lgani uchun u kartoshkadan yaxshi o‘tkazadi va tok kuchi ko‘proq bo‘lishi mumkin. Xavfsizlik: faqat bir nechta mevali elementlardan foydalaning, elektr rozetkasi bilan hech qachon tajriba o‘tkazmang; tajribadagi mevani yemang; sim va mixlarning uchi o‘tkir, ehtiyot bo‘ling; LED qutbiga (uzun oyoqchasi +) e’tibor bering.
Limon batareyasi: 3–4 ta limonning har biriga bitta galvanizlangan mix va bitta mis tanga/sim sanching (elektrodlar bir-biriga tegmasin), elementlarni ketma-ket ulang (birining mis uchini keyingisining mix uchi bilan), so‘ng LED yoki raqamli soatni ulang. Kartoshka bilan takrorlab taqqoslang. Xavfsizlik: sanchuvchi buyumlar o‘tkir: kattalar yordamida ishlang; limon sharbati ko‘zga tushmasin; tajriba mevasini yemang; qo‘lni yuving; faqat batareya va mevali elementlardan foydalaning.