Amaliy mashg‘ulot. Shisha prizmadan yorug‘likning o‘tishi
Oq yorug‘lik bir nechta rang aralashmasidan iborat. Shisha prizmadan o‘tganda turli rangdagi nurlar turlicha sinadi: qizil nur eng kam, binafsha nur eng ko‘p og‘adi, shu sabab oq nur ranglarga ajraladi – spektr hosil bo‘ladi. An’anaga ko‘ra yetti rang ajratiladi: qizil, to‘q sariq, sariq, yashil, havorang, ko‘k, binafsha; aslida ranglar bir-biriga uzluksiz o‘tadi. Kamalak yomg‘ir tomchilarida shunday ajralish bo‘lganda hosil bo‘ladi: Quyosh nuri tomchiga kirib, sinadi, ichki devordan qaytadi va chiqishda yana sinadi. Kamalakni Quyoshga orqa o‘girib, qarshi tomonda yomg‘ir yog‘ayotganda ko‘ramiz; yoy shaklining sababi nur tomchilardan Quyosh qarshisi nuqtasiga nisbatan taxminan 42° burchak ostida chiqishidadir (darslikdagi «atmosferaning sharsimonligi» sababi to‘liq to‘g‘ri emas). Jism rangi u qaytaradigan nurlarga bog‘liq: yashil barg asosan yashil nurni qaytaradi, qolganini yutadi; oq jism hamma ranglarni qaytaradi, qora jism deyarli hammasini yutadi. Prizmaga bir rangli nur yuborilsa, u faqat sinadi, boshqa ranglarga ajralmaydi.
Spektr hosil qilish: quyoshli kunda suv to‘ldirilgan shaffof stakanni deraza tokchasiga qo‘ying, uning narigi tomoniga oq qog‘oz tutib, oq qog‘ozda rangli yo‘lni qidiring. Yoki fonar nurini ingichka tirqish orqali shisha (yoki plastik) prizmaga yo‘naltirib, ekranda spektr hosil qiling. Xavfsizlik: Quyoshga yoki fonar nuriga hech qachon to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang; prizma qirralari o‘tkir bo‘lishi mumkin, uni ehtiyotkorlik bilan ushlang; nurni boshqalarning ko‘ziga qaratmang.