Nima uchun kemalar cho‘kmaydi?
Suyuqlik yoki gazga botirilgan jismga yuqoriga yo‘nalgan itaruvchi kuch ta’sir qiladi – bu Arximed kuchi. Arximed qonuni: bu kuch siqib chiqarilgan suyuqlikning og‘irligiga teng: FA = ρsuyuqlik × g × Vbotgan. Qadimgi yunon olimi Arximed Sirakuzada, miloddan avvalgi III asrda (taxminan eramizdan avvalgi 287–212-yillar) yashagan. «Evrika» haqidagi toj voqeasi mashhur rivoyat. Kema po‘latdan yasalsa ham, uning ichi bo‘sh bo‘lgani uchun korpusi katta hajmdagi suvni siqib chiqaradi; siqib chiqarilgan suv og‘irligi kemaning og‘irligiga yetganda kema suzadi. Kemaning ruxsat etilgan eng chuqur botish chizig‘i korpusda belgilanadi (suv chizig‘i). Havo sharlari ham Arximed kuchi tufayli ko‘tariladi: geliy yoki issiq havo bilan to‘ldirilgan sharning o‘rtacha zichligi atrofdagi havo zichligidan kichik. Odam sho‘r suvda yengilroq suzadi, chunki sho‘r suv zichroq (O‘lik dengizda tuz juda ko‘p, odam deyarli cho‘kmaydi).
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Park ko‘lidagi qayiqqa ikki kishi chiqqanda u biroz chuqurroq cho‘kadi. Qayiq ko‘proq suvni siqib chiqaradi, to‘xtaguncha, ya’ni suvning ko‘taruvchi kuchi odamlarning umumiy og‘irligiga teng bo‘lguncha. Shundan keyin qayiq suzib turadi.
Kema qurilishi muhandisi yuk ko‘tarish qobiliyatini hisoblaydi, qutqaruvchi suvda odamni ushlab turuvchi vositalarni tanlaydi, shar uchuvchisi havoning ko‘taruvchi kuchidan foydalanadi.
Katta lagan yoki tog‘orani suvga to‘ldiring va bo‘sh yopiq shishani sekin suvga botirib ko‘ring: uni yuqoriga itarayotgan kuchni his qilasiz.
Ikki tajriba: 1) plastilin sharcha va xuddi shu plastilindan qayiq yasab, suvli idishga solib, qaysi biri suzishini kuzating va qayiqqa tangalar solib, uning qancha yuk ko‘tarishini sinang. 2) Qaynatilgan tuxumni toza suvga soling (cho‘kadi), so‘ng 6 osh qoshiq tuzni 250 ml suvda eritib solingan idishga soling (suzadi). Xavfsizlik: sho‘r suvni ichmang va tatib ko‘rmang; suv to‘kilsa artib qo‘ying (sirpanish xavfi); xom tuxum ishlatmang, tuxumni ushlagach qo‘lni yuving.