Suyuqlik va gazlarda bosim
Bosim – kuchning yuza bo‘ylab qanday taqsimlanishini ko‘rsatadigan kattalik: bosim = kuch : yuza (p = F : S). Birligi – paskal: 1 Pa = 1 N/m². Bir xil kuch kichik yuzaga ta’sir qilsa, bosim katta bo‘ladi (igna, pichoq), katta yuzaga ta’sir qilsa kichik bo‘ladi (qor poyabzali, tuyaning keng tuyog‘i). Gaz bosimi molekulalarning idish devoriga urilishidan hosil bo‘ladi (pufak shishadi). Suyuqlik ham idish devori va tubiga bosim beradi; suyuqlik ichida bosim chuqurlik oshgan sari ortadi va bir xil chuqurlikda hamma tomonga bir xil bo‘ladi. Tinch suyuqlikning bosimi gidrostatik bosim deyiladi: p = ρ × g × h (ρ – zichlik, h – chuqurlik). Suv uchun har 10 m chuqurlikda bosim taxminan 100 000 Pa (taxminan bir atmosfera) ortadi. Berk idishdagi suyuqlik va gazga berilgan bosim hamma tomonga bir xil uzatiladi (Paskal qonuni): shunga gidravlik press, domkrat va avtomobil tormozi asoslangan. Bosimni manometr o‘lchaydi. G‘avvos chuqurlikdan juda tez ko‘tarilsa, qonda gaz pufakchalari hosil bo‘ladi (kesson kasalligi), shuning uchun sekin ko‘tarilish va maxsus o‘qish zarur.
Tajriba: plastik shishaning yon devoriga bir vertikal chiziq bo‘ylab 3 ta kichik teshikni (pastki, o‘rta, yuqori) kattalar ochib bersin va ularni plastilin bilan berkiting. Shishani suv bilan to‘ldirib, lagan yoki yuvgich ustida plastilinni olib tashlang va suv oqimi qaysi teshikdan uzoqqa otilishini kuzating (pastki). Xavfsizlik: teshiklarni faqat kattalar o‘tkir bo‘lmagan bigiz bilan ochsin; ishni lagan ustida bajaring, to‘kilgan suvni artib qo‘ying (sirpanish xavfi).