Amaliy mashg‘ulot. Richagni muvozanatga keltirish
Richag yelkasi – tayanch (aylanish o‘qi) dan yuk osilgan nuqtagacha bo‘lgan masofa. Richag muvozanatda bo‘lsa, chap yuk massasi × uning yelkasi o‘ng yuk massasi × uning yelkasiga teng: m1 × l1 = m2 × l2. Boshqacha aytganda, massalar nisbati yelkalar nisbatiga teskari: m1 : m2 = l2 : l1. Bundan ko‘rinadiki, yukni tayanchga yaqin joylashtirsak, uni kichik kuch bilan muvozanatlash mumkin. Kuchlar bilan ham shunday: F1 × l1 = F2 × l2. Shuning uchun lom uzun, qaychining sap qismi uzun bo‘ladi. Tajribada richag sifatida chizg‘ichni qalam ustiga qo‘yamiz va bir xil tangalardan foydalanamiz: tanga massasi bir xil bo‘lgani uchun sonini massa o‘rniga ishlatish mumkin.
Amaliy ish: 30 sm chizg‘ichni 15 sm belgisidan yumaloq qalam (olti qirrali emas) ustiga qo‘ying. Chap tomonga tayanchdan 10 sm da 2 ta bir xil tanga qo‘ying, o‘ng tomonga 1 tangani turli joylarga qo‘yib muvozanat joyini toping (20 sm). Natijani jadvalga yozing: m1, l1, m2, l2, m1 × l1 va m2 × l2. Xavfsizlik: chizg‘ichni stol chetida ishlatmang, tangalarni og‘izga olmang, o‘tkir uchli qalam ishlatmang.