ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘zbekiston xaritada va tabiat yodgorliklari

Darslar 54–56 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
56

Mamlakatimizdagi mashhur tabiiy obyektlar

Darslik, 125–126-betlar
MaqsadMamlakatimizdagi mashhur tabiat yodgorliklarini (g‘or, buloq, sharshara, qadimiy daraxt, ko‘l) tanishtiradi va ularni asrash qoidalarini aytadi.
Yangi so‘zlar
tabiat yodgorligi · natural monumentg‘or · cavebuloq · springsharshara · waterfall
Tushuntirish

Tabiat yodgorliklari – betakror, noyob, go‘zal va ilmiy ahamiyatga ega tabiiy obyektlar: g‘orlar, sharsharalar, buloqlar, ulkan qadimiy daraxtlar, ko‘llar. Ular davlat himoyasida. Surxondaryodagi Boysun tog‘larida joylashgan Teshiktosh g‘origa qadimgi odamlarning mehnat qurollari va qadimgi hayvonlarning suyaklari topilgan; bu yerda 1938-yilda qadimgi bola – neandertal skeleti ham topilgan. Sayrob qishlog‘idagi chinor taxminan 900 yoshda va uning kovagidan qadim zamonda xona sifatida foydalanilgan. Paltov vodiysi (Toshkent viloyati) sharshara va g‘orlari, Ugom-Chatqol tabiat bog‘idagi Urung‘och ko‘llari ham mashhur. Buloq – yer ostidagi suv yer yuziga o‘zi chiqib turgan joy: yomg‘ir va qor suvi tog‘ jinslariga singib, yer ostida to‘planib, yoriq yoki qiyalik joyda yuzaga chiqadi. G‘orlarda xavf ko‘p: o‘qituvchi yoki mutaxassis bilan boring, tabiatni ifloslantirmang va hech narsani buzmang.

YodgorlikQayerda, nima bilan mashhur
Teshiktosh g‘oriBoysun tog‘lari (Surxondaryo): qadimgi qurollar, 1938-yilda neandertal bola skeleti
Sayrob chinoritaxminan 900 yoshda
Paltov vodiysisharshara va g‘orlar (Toshkent viloyati)
Urung‘och ko‘llariUgom-Chatqol tabiat bog‘i
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qo‘riqlanadigan tabiat obyekti yonida sayyohlar yo‘riqnomasi: axlatni o‘zi bilan olib ketish, daraxtga ism o‘yib yozmaslik, belgilangan yo‘ldan yurish. Bunday oddiy qoidalar yuz yillar turgan obyektlarni kelajak avlodlarga saqlab qoladi.

Kim ishlatadi

Qo‘riqchi tabiat obyektini muhofaza qiladi, sayyohlarga qoidalarni tushuntiradi, arxeolog va biolog qadimiy joylarni ilmiy o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi sayrda o‘z axlatingizni sumkaga solib uyga olib keling va o‘sha joyni kelganingizdagidek qoldiring.

Namunalar
Buloq: tog‘ etagida yomg‘ir suvi tuproqqa singadi, zich qatlam ustida to‘planadi va yon tomondan oqib chiqadi – buloq hosil bo‘ladi.
Qadimiy chinorning yoshini taxminan hisoblash: 2025 − 900 = taxminan 1125-yil, ya’ni daraxt XII asr atrofida ko‘chat bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

Mini-loyiha: bitta tabiat yodgorligini tanlab (internet yoki darslikdan), uning joylashuvi, nima uchun noyobligi va qanday asrash kerakligini ko‘rsatuvchi qisqa plakat yoki xarita belgisi tayyorlang. Xavfsizlik: g‘or, jar yoki daryo bo‘yida kattalarsiz sayr qilmang; yodgorlikka yozuv yozmang, daraxtlarga zarar yetkazmang, chiqindi qoldirmang.

Mashq
1
Tabiat yodgorligi nima? Ikki misol keltiring.
2
Chinorning yoshi 900 yil. 100 yildan keyin necha yoshda bo‘ladi?
3
Buloq qanday hosil bo‘ladi?
4
Nima uchun g‘orga yolg‘iz kirish xavfli va yodgorlikni asrash kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l yuvish xonasi uchun suvHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →