☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘zbekiston xaritada va tabiat yodgorliklari

Darslar 54–56 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
55

Amaliy mashg‘ulot. O‘zbekistonning ma’muriy-hududiy bo‘linishi va chegaradosh davlatlari mozaikasini yasash

Darslik, 124-bet
MaqsadMa’muriy xaritadan mozaika yasab, viloyatlar joylashuvi va chegaradosh davlatlarni mustahkamlaydi.
Yangi so‘zlar
xarita · mapmozaika · mosaicchegara · borderyozuvsiz xarita · outline (blank) map
Tushuntirish

O‘zbekiston 14 ta ma’muriy birlikka bo‘lingan: Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Andijon, Buxoro, Farg‘ona, Jizzax, Xorazm, Namangan, Navoiy, Qashqadaryo, Samarqand, Sirdaryo, Surxondaryo, Toshkent viloyatlari va Toshkent shahri. Maydoni bo‘yicha eng katta birlik – Qoraqalpog‘iston Respublikasi, undan keyin Navoiy viloyati. Viloyatlar o‘z navbatida tumanlar, shaharlar va qishloqlarga bo‘linadi. Mozaika usuli yordamida har bir birlikni alohida rang bilan bo‘yab, uning shakli va qo‘shnilarini eslab qolish oson. Ishda xarita masshtabini va chegaralarini aniq saqlash muhim: ular qirqilgan bo‘laklarni to‘g‘ri joyiga qo‘yishga yordam beradi. Mozaikadan keyin qaysi viloyatlar chegara bo‘yida (masalan, Surxondaryo – Afg‘oniston bilan) joylashganini topamiz.

Namunalar
Mozaika tartibi: 1) xaritani A4 qog‘ozga chizing, 2) har bir viloyatni qirqing, 3) har biriga rang bering va nom yozing, 4) yozuvsiz xaritaga yopishtiring.
Farg‘ona vodiysidagi viloyatlar – Andijon, Namangan va Farg‘ona: ularni bir rangning turli ranglarida bo‘yasangiz, bitta hudud ekanini ko‘rasiz.
Sinfda faoliyat

Amaliy ish: xaritadan mozaika yasang va chegaradosh davlatlarni atrofiga yozing. So‘ng savollarga javob bering: eng janubiy va eng sharqiy viloyatlar qaysilar? Xavfsizlik: qaychini faqat o‘qituvchi ruxsati bilan, uchini pastga qaratib ishlating; yelimni og‘izga olmang; qirqindilarni yerga tashlamang (sirpanish xavfi).

Mashq
1
Qaysi ma’muriy birlik maydoni bo‘yicha eng katta?
2
Afg‘oniston bilan chegaradosh yagona viloyat qaysi?
3
Mozaika uchun 12 viloyat va 2 ta boshqa birlik qirqildi. Jami nechta bo‘lak?
4
Nega xaritani aniq qirqish muhim?