Loyiha ishi. Ekosistema modelini yasash
Ekosistema – tirik organizmlar yashaydigan hududda tirik va jonsiz qismlarning bir-biriga ta’sir ko‘rsatib birga mavjud bo‘lishi. Tirik qismga o‘simliklar, hayvonlar, zamburug‘lar va bakteriyalar, jonsiz qismga tosh, tuproq, suv va havodagi gazlar kiradi. O‘simliklar tuproqdan suv va minerallarni oladi, fotosintezda organik moddalar hosil qiladi. O‘simliklarni o‘txo‘r hayvonlar, ularni esa yirtqichlar iste’mol qiladi. Tirik organizmlar qoldig‘ini tuproqdagi mikroorganizmlar parchalaydi va ular yana minerallarga aylanadi, o‘simliklar ularni yana o‘zlashtiradi – shunday qilib moddalar ekosistemada aylanib turadi. Model haqiqiy obyektning soddalashtirilgan nusxasi bo‘lib, uni kichik hajmda o‘rganishga imkon beradi.
Kuzda hovlidagi to‘kilgan barglar bir burchakka yig‘ib qo‘yildi. Bahorga kelib uyumning pastki qismi qoramtir, mayda, tuproqqa o‘xshash bo‘lib qoldi va gulzorga solindi. Zamburug‘lar, bakteriyalar va mayda tuproq jonivorlari barglarni parchalab, o‘simliklar qayta foydalanadigan minerallarni qaytardi.
Ekolog tabiiy hududlar holatini kuzatadi, fermer tuproq unumdorligini saqlash uchun o‘simlik qoldiqlaridan foydalanadi, bog‘ xodimi hovuz yoki gulzorda muvozanatni saqlaydi.
Maktab hovlisi yoki bog‘da to‘kilgan barglar yotgan joyni toping. Yangi bargni uyumning pastidagi eski barg bilan solishtiring: rangi va yumshoqligi qanday farq qiladi? Faqat qarang, ho‘l qo‘l bilan ushlamang.
| Qavat (pastdan yuqoriga) | Tarkibi |
|---|---|
| 1 | qum |
| 2 | shag‘al |
| 3 | tuproq qatlami |
| 4 | sekin o‘suvchi o‘simlik |
Loyiha: shaffof plastik idishda ekosistema modelini yasang: tubiga qum va mayda shag‘al, ustiga tuproq qatlami, unga sekin o‘suvchi 2–3 o‘simlik (masalan, xlorofitum) o‘tqazing, suv purkang, bezak sifatida tosh va quruq shoxcha qo‘ying. Xavfsizlik: shisha o‘rniga plastik idish oling, tuproq bilan ishlaganda qo‘lqop kiying yoki ishdan so‘ng qo‘lni yaxshilab yuving, o‘g‘itni ta’mini ko‘rmang. Modelni yorug‘ joyga (to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyoshsiz) qo‘ying va ikki hafta kuzating.