Havo bosimi
Havoning ham og‘irligi bor, shuning uchun u yer yuzasiga va undagi hamma narsaga bosim beradi – bu atmosfera (havo) bosimi. Biz buni sezmaymiz, chunki tanamizning ichki bosimi uni muvozanatlaydi. Havo bosimini 1643-yilda italiyalik Evangelista Torrichelli simobli barometr yordamida o‘lchagan. Dengiz sathida, 0 °C da me’yoriy atmosfera bosimi 760 mm simob ustuniga teng (taxminan 101 kPa). Balandlashgan sari havo siyraklashadi, shu sababli bosim kamayadi: dengiz sathidan yuqoriga har 10 m ga ko‘tarilganda bosim taxminan 1 mm simob ustuniga pasayadi (bu yaxshi taxmin faqat ancha past balandliklarda to‘g‘ri; juda baland joylarda pasayish sekinlashadi). Shu sababli tog‘da og‘iz-burun bilan nafas olish qiyin va quloq bosiladi. Bosim ob-havo bilan ham o‘zgaradi: bosim tez pasaysa, odatda yomg‘ir yoki bo‘ron kelishi mumkin. Hozir ko‘pincha xavfsiz aneroid yoki raqamli barometr ishlatiladi.
Tajriba: shaffof plastik shisha (butilka) ni yarmigacha suv bilan to‘ldiring, og‘zini ochiq qoldirib, tog‘oracha ichida suv ichiga to‘nkaring (og‘zi suv ostida) va suv sathi qanday o‘zgarishini kuzating; so‘ng stakanni suv bilan to‘ldirib, ustiga qalin qog‘oz qo‘yib, avval kafti bilan ushlab, ehtiyotkorlik bilan to‘nkaring: qog‘oz havo bosimi tufayli ushlanib turadi. Xavfsizlik: ishni tog‘ora yoki lagan ustida bajaring, suv to‘kilsa darhol artib qo‘ying (sirpanish xavfi), shisha stakan o‘rniga plastik idish ishlating. Hech qachon simob termometr yoki barometrni sindirmang; simob zaharli.