ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Atmosfera, havo bosimi va harorati

Darslar 49–51 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
51

Havo harorati

Darslik, 114–115-betlar
MaqsadHavo harorati nima ekanini, uni o‘lchash va o‘rtacha haroratni hisoblashni, balandlik bilan o‘zgarishini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
havo harorati · air temperaturetermometr · thermometermeteorologik quti · weather screen (Stevenson screen)o‘rtacha harorat · mean (average) temperature
Tushuntirish

Havo harorati – havoning qanchalik isigan yoki sovigan ekanini bildiradi va termometr bilan °C da o‘lchanadi. Meteorologik stansiyalarda termometr maxsus qutiga qo‘yiladi: u yer yuzasidan taxminan 2 m balandda, soyada, havo erkin o‘tadigan, eshigi shimolga qaragan bo‘ladi, shunda Quyosh nuri termometrga tushmaydi. Harorat kuniga bir necha marta (masalan, har 3 soatda, ya’ni 8 marta) o‘lchanadi. Sutkalik o‘rtacha harorat = barcha o‘lchovlar yig‘indisi : o‘lchovlar soni. Oylik o‘rtacha harorat – oyning sutkalik o‘rtacha haroratlari yig‘indisi : oydagi kunlar soni; yillik o‘rtacha esa 12 ta oylik o‘rtachaning yig‘indisi : 12. Troposferada har 1000 m ga ko‘tarilganda harorat taxminan 6 °C pasayadi (har 100 m da 0,6 °C). Harorat geografik kenglikka ham bog‘liq: ekvatorda Quyosh nurlari deyarli tik tushadi va issiq, qutblarda nurlar qiyalab tushadi, shuning uchun sovuq.

★Esda tuting
Sutkalik o‘rtacha = barcha o‘lchovlar yig‘indisi : o‘lchovlar soni
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bog‘bon pomidor ko‘chatini ochiq yerga tungi harorat birmuncha iliq bo‘lib turgandan keyin ekadi, chunki sovuq tun o‘simlikni zararlaydi. Shuning uchun u kunduzgi emas, ayniqsa eng past, ya’ni tungi va tong haroratni kuzatadi.

Kim ishlatadi

Meteorolog termometr ko‘rsatkichlaridan o‘rtacha haroratni hisoblaydi, bog‘bon ekish vaqtini harorat bo‘yicha belgilaydi, shifokor tana haroratini o‘lchaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Tanaffusda hovlida quyoshli va soyali joyda bir daqiqadan turib, qayerda iliqroq his qilishingizni solishtiring.

Namunalar
0510152012345678°CHarorat
Sutkada 8 marta o‘lchandi: 2, 4, 8, 12, 16, 12, 6, 4 °C. Yig‘indi 64, o‘rtacha 64 : 8 = 8 °C.
m°C100020003000−551015200+16+1
Yer yuzasida +16 °C. 2500 m balandlikda pasayish 6 × 2500 : 1000 = 15 °C, harorat 16 − 15 = +1 °C.
Sinfda faoliyat

Kuzatuv: maktab hovlisida soyada, yer yuzasidan 1,5–2 m balandlikda xavfsiz (spirtli yoki raqamli) termometr osib, 4 marta (masalan, 8:00, 11:00, 14:00 va 17:00) haroratni yozing va o‘rtachasini toping. Xavfsizlik: simobli termometr ishlatmang; termometrni to‘g‘ridan-to‘g‘ri Quyosh nuriga qo‘ymang va Quyoshga qaramang; sindirilgan shishani qo‘l bilan terib olmang, o‘qituvchiga ayting.

Mashq
1
Sutkalik o‘rtacha haroratni qanday topamiz?
2
Harorat 4 marta o‘lchandi: 6, 10, 18, 10 °C. O‘rtacha harorat necha °C?
3
Yer yuzasida +22 °C. 3000 m balandlikda harorat necha °C bo‘ladi?
4
Meteorologik quti nega shimolga qarab o‘rnatiladi va soyada turadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliNavro‘z uchun bug‘doy maysasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →