Amaliy mashg‘ulot. Vulqon maketini yasash
Vulqon – yer po‘stidagi yoriq bo‘lib, undan yer ostidagi qaynoq eritma, gazlar va kul otilib chiqadi. Yer ostidagi eritma magma, yer yuzasiga chiqqach esa lava deyiladi. Magma tarkibidagi gazlar uni yuqoriga itaradi, xuddi gazlangan ichimlik shishasini silkitib ochganda ko‘pik chiqqanidek. Maketda biz buni sodadan (natriy gidrokarbonat) va sirkadan foydalanib ko‘rsatamiz: ular reaksiyaga kirishib, karbonat angidrid gazi (CO2) hosil qiladi va ko‘pik kraterdan toshib chiqadi. Maket vulqonning issiqligini va tosh erishini ko‘rsatmaydi, faqat gaz bosimi bilan toshib chiqishni ko‘rsatadi. Haqiqiy vulqonlar xavfli: ular otilganda kul, gaz va qaynoq lava tarqaladi.
Vulqon maketini quruq idish yoki laganda ustida yasang. Kichik stakanga soda, bo‘yoq qo‘ying, so‘ng kattalar nazoratida sirkani asta quying. Xavfsizlik: ko‘z himoyasi (ko‘zoynak) taqing; ishni stol sirti yoki hovlida laganda ustida bajaring; sirka va sodani og‘izga olmang, ko‘zga tushsa darhol toza suv bilan yuving; kattalardan ruxsat so‘rang; otilish payti uzoqroq turing; ishdan keyin qo‘lni yuving. Maketda issiq narsa ishlatilmaydi.