Geografik koordinatalarni aniqlash
Yer o‘z o‘qi atrofida aylanganda uning ikki qarama-qarshi nuqtasi joyida qoladi – bular Shimoliy va Janubiy qutb. Qutblardan barobar uzoqlikda, Yer o‘rtasidan o‘tgan katta aylana ekvator deyiladi (uzunligi taxminan 40 000 km); u Yerni shimoliy va janubiy yarimsharlarga ajratadi. Ekvatorga parallel chiziqlar – parallellar (ekvatordan qutbga qarab qisqarib boradi). Qutblarni tutashtiruvchi yarim aylanalar – meridianlar; Londondagi Grinvich rasadxonasidan o‘tgani Bosh (0°) meridian. Parallel va meridianlar daraja to‘rini hosil qiladi. Geografik kenglik – ekvatordan nuqtagacha bo‘lgan yoyning daraja hisobidagi kattaligi (0° dan 90° gacha; shimoliy yoki janubiy). Geografik uzoqlik – Bosh meridiandan nuqtagacha bo‘lgan yoyning kattaligi (0° dan 180° gacha; sharqiy yoki g‘arbiy). Kenglik va uzoqlik birgalikda nuqtaning geografik koordinatalari deyiladi. Toshkent taxminan 41° shimoliy kenglik va 69° sharqiy uzoqlikda joylashgan. Meridian bo‘ylab 1° taxminan 111 km ga teng.
O‘yin «Koordinatalar»: doskaga yoki polga 5 ta «parallel» va 5 ta «meridian» chizilgan to‘r tuzing (0°, 10°, 20°… yozib). Jamoalar har safar bitta «shahar» koordinatasini aytadi (masalan, 20° sh.k., 30° sh.u.) va raqib uni to‘rdan topadi. So‘ng globus yoki xaritada Toshkent va boshqa shaharlarni toping. Xavfsizlik: o‘yin joyini to‘siqlardan bo‘shatib oling; bo‘r bilan polga chizganda sirpanmang.