I. Z. Surikov. «В ночном»
Ivan Zaxarovich Surikov (1841–1880) — oddiy odamlarning hayoti haqida yozgan rus shoiri. «В ночном» she’ridan parcha yozgi qishloq kechasini tasvirlaydi. «Ночное» — qishloq bolalarining kechasi otlarni o‘tloqqa haydab, boqishi. She’rda asta-sekin qorong‘ilashadi, qushlar sukut saqlaydi, uzoqda zarnitsa («яркие вспышки») yaltiraydi. Chalinayotgan qo‘ng‘iroq va otning pishillashi sukunatni buzadi. Bolalar buvilarning ertaklarini eslaydi: supurgi bilan uchayotgan jodugar, o‘rmon ustida uchayotgan leshiy, qanotli ilon. Tun manzarasi shunday fantastik bo‘lib ketadi. Bolalar qo‘rqib, yong‘in yoqadi, olov esa qorong‘ilikni yoritadi. She’rda haqiqiy manzara va xayol aralashadi — bu ertak va hayot chegarasidagi bolalik tuyg‘usi. Ovoz tasvirlari («звукопись») she’rga jonli ohang beradi.
Maktab hovlisida kechqurun o‘tadigan tadbirda bolalar osmonga qaraydi. Biri rus tilida «спокойно» va «безлюдно» deb his qilganini aytadi. Boshqalar so‘zlarni takrorlaydi.
Gid, yozuvchi va fotograf manzarani qisqa so‘zlar bilan tasvirlaydi.
Kech bo‘lganda deraza oldidan qarab, ko‘rgan uchta narsangizni rus tilida bitta so‘z bilan ayting.
«Tungi o‘tloq». Sinf sukut bilan o‘tiradi. O‘qituvchi she’rni sekin, qorong‘i kayfiyatda o‘qiydi, o‘quvchilar eshitgan tovushlarni (qo‘ng‘iroq, ot, shamol) chizadi yoki aytadi.