☰ Mundarija · Rus tili

Nekrasov va Surikov she’rlari

Darslar 34–35 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
35

I. Z. Surikov. «В ночном»

Darslik, 135-bet
MaqsadI. Z. Surikovning «В ночном» she’ridan parchani o‘qish, tun manzarasini va bolalar tuyg‘usini (qo‘rquv va hayrat) tasvirlash.
Yangi so‘zlar
tungi o‘tloq (ot boqish) · ночноеolov · костёр, огонёкmomaqaldiroq yaltirashi · зарницыjodugar · ведьма
Tushuntirish

Ivan Zaxarovich Surikov (1841–1880) — oddiy odamlarning hayoti haqida yozgan rus shoiri. «В ночном» she’ridan parcha yozgi qishloq kechasini tasvirlaydi. «Ночное» — qishloq bolalarining kechasi otlarni o‘tloqqa haydab, boqishi. She’rda asta-sekin qorong‘ilashadi, qushlar sukut saqlaydi, uzoqda zarnitsa («яркие вспышки») yaltiraydi. Chalinayotgan qo‘ng‘iroq va otning pishillashi sukunatni buzadi. Bolalar buvilarning ertaklarini eslaydi: supurgi bilan uchayotgan jodugar, o‘rmon ustida uchayotgan leshiy, qanotli ilon. Tun manzarasi shunday fantastik bo‘lib ketadi. Bolalar qo‘rqib, yong‘in yoqadi, olov esa qorong‘ilikni yoritadi. She’rda haqiqiy manzara va xayol aralashadi — bu ertak va hayot chegarasidagi bolalik tuyg‘usi. Ovoz tasvirlari («звукопись») she’rga jonli ohang beradi.

Namunalar
«Ночь у костра» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «Наступил вечер, и в поле стало тихо. Мальчики пасли лошадей и сидели у костра. Они вспомнили страшные сказки: про ведьму на метле, про лешего и про огненного змея. Темнота казалась живой, и ребята придвинулись ближе к огню. Костёр трещал и освещал поле далеко-далеко.»
Lug‘at: «леший» — o‘rmon ruhi, «ведьма» — jodugar, «боязно» = «страшно», «пляска» = «танец». Sifatlar: «косматый» (paxmoq), «крылатый» (qanotli).
Sinfda faoliyat

«Tungi o‘tloq». Sinf sukut bilan o‘tiradi. O‘qituvchi she’rni sekin, qorong‘i kayfiyatda o‘qiydi, o‘quvchilar eshitgan tovushlarni (qo‘ng‘iroq, ot, shamol) chizadi yoki aytadi.

Mashq
1
«Ночное» nima?
2
Bolalar qanday ertak obrazlarini eslaydi?
3
Bolalar qo‘rqqanda nima qiladi?
4
Nega she’rda haqiqiy tun va ertak obrazlari aralashadi?