Darslar 32–33 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
33
M. Yu. Lermontov. «Парус»
Darslik, 133-bet
MaqsadM. Yu. Lermontovning «Парус» she’rini o‘qish va uning ramziy ma’nosini (yolg‘izlik, erkinlikka intilish) tushunish.
Mixail Yuryevich Lermontov (1814–1841) — buyuk rus shoiri va yozuvchisi. «Парус» she’rini u 1832 yilda, 17 yoshida yozgan. She’rda dengizning ko‘k tumanida yolg‘iz oq yelkan ko‘rinadi. Yelkan uzoq yurtdan nima qidiradi? U vatanida nima tashlab ketgan? Quyida ko‘k suv oqimi, yuqorida oltin quyosh nuri bor, lekin qo‘zg‘olonchi yelkan bo‘ron so‘raydi — go‘yo bo‘ronda tinchlik bordek. Bu she’rda yelkan inson timsoli («символ»): tinimsiz izlanish, yolg‘izlik va erkinlikka intilish. She’rda rang so‘zlari ko‘p: «белеет», «голубой», «золотой». Qarama-qarshilik («антитеза»): tinch dengiz — bo‘ron istagi. She’r uch band («строфа») dan iborat. Bu she’r nima haqida: faqat dengiz haqidami yoki odam haqidami? Bu savolga ikki xil javob mumkin.
Namunalar
«Парус» (mazmuni, o‘z so‘zlarim bilan). «В синем тумане над морем виден белый парус. Он далеко от родных берегов и ищет что-то новое. Под ним спокойная вода, над ним тёплое солнце, но парусу не нужен покой. Он хочет бури, потому что в тревоге чувствует жизнь.»
Rang so‘zlari: «белый парус», «голубая вода», «золотой луч». Antonimlar: «покой» — «буря», «одинокий» — «в компании».
Sinfda faoliyat
«Rasm bilan she’r». O‘quvchilar yelkan, dengiz va quyosh rasmini chizadi. Har bir rang ostiga she’rdagi so‘zni yozadi: «белеет», «голубой», «золотой». Keyin yelkan nimani anglatishini muhokama qiladi.
Mashq
1
«Парус» she’rini Lermontov qachon yozgan va u nechchi yoshda edi?
В 1832 году; ему было 17 лет.
2
Yelkan she’rda nimani anglatadi? 2 ta javob ayting.
одиночество, поиск, стремление к свободе
3
She’rdagi rang so‘zlarini toping: «белый», «голубой», «злой», «золотой».
белый, голубой, золотой
4
Nega yelkan tinch dengizda ham bo‘ron so‘raydi?
Chunki u tinchlikdan qoniqmaydi: uning uchun hayot — izlanish va kurash.