Darslar 28–29 · 2 ta dars · G. T. Gasilova, Yu. Yu. Musurmanova. Rus tili, 6-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beradigan maktablar uchun). 2-nashr, qayta ishlangan. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi», Toshkent, 2017
29
I. A. Krilov. «Стрекоза и Муравей» (masal)
Darslik, 125-bet
MaqsadKrilovning «Стрекоза и Муравей» masalini o‘qib tushunish, obrazlarni solishtirish va hikmatni o‘z hayotiga bog‘lash.
«Стрекоза и Муравей» (1808) masali ham Krilovga tegishli. U fransuz masalchisi Lafonten masalining erkin ifodasi hisoblanadi. Voqea: Ninachi butun yoz qo‘shiq aytib, o‘ynab yurdi va hech narsa tayyorlamadi. Qish kelganda uning na ovqati, na boshpanasi bor edi. U Chumolining oldiga borib, yordam so‘radi. Chumoli sovuq javob berdi: «Yozda nima qilding?» Ninachi «Qo‘shiq aytdim» dedi. Chumoli kinoya bilan «Endi o‘ynay qol!» deb javob berdi. Masal bizga yoz paytida qishga tayyorgarlik ko‘rish, mehnatsevar bo‘lish kerakligini o‘rgatadi. Ba’zi o‘quvchilar Chumolini xasis deb, ba’zilari esa tejamkor deb baholaydi — bu haqda muloqot qilish mumkin. Bu masalda ham obrazlar odamlarni anglatadi.
Namunalar
«Стрекоза и Муравей» (mazmuni). «Всё лето Стрекоза пела и не думала о запасах. Когда пришла зима, ей стало холодно и голодно. Она побежала к Муравью и попросила дать ей хлеба и тёплый уголок. Муравей спросил, чем она занималась летом. Стрекоза ответила, что пела и танцевала. Тогда Муравей с усмешкой сказал: «Теперь потанцуй!»»
«Munozara». Sinf ikkiga bo‘linadi: bir guruh Ninachini, ikkinchisi Chumolini himoya qiladi. Ular «Я думаю, что …, потому что …» shaklida fikr bildiradi. O‘qituvchi «Qaysi birimiz?» deb so‘raydi.
Mashq
1
Ninachi yozda nima qildi? Qishda nima bo‘ldi?
Летом пела и танцевала; зимой осталась без еды и дома.
2
«Муравей» — qanday xarakter? 2 ta sifat ayting.
трудолюбивый, расчётливый (бережливый)
3
«Теперь потанцуй!» — bu so‘z qaysi mayl shaklida?
Buyruq mayli («повелительное наклонение»).
4
Nima uchun Chumoli «потанцуй» dedi? Bu qanday ohangda aytilgan?
Kinoya bilan: Ninachi yozda o‘ynagani uchun endi yordam so‘rashga haqqi yo‘q, deb ishora qiladi.