35
Harakat nomining yasalishi
Darslik: 55–56-betlar
MaqsadHarakat nomini yasash qoidasini bilish va to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
yasalish · formation-sh · suffix after a vowel-ish · suffix after a consonant-v · suffix -v
Tushuntirish
Harakat nomi fe’l asoslariga -(i)sh, -(u)v, -moq qo‘shish bilan yasaladi: yasha+sh, kel+ish, yoz+uv, bil+moq. Unli bilan tugagan asosga -sh, undosh bilan tugagan asosga -ish qo‘shiladi: o‘qi — o‘qish, yoz — yozish. -uv qo‘shimchasi undosh bilan tugagan asosga qo‘shiladi: yoz — yozuv, kuzat — kuzatuv. Unli bilan tugagan asosga -v qo‘shiladi. Asos a unlisi bilan tugasa, a o ga aylanadi: ishla — ishlov, so‘ra — so‘rov; i bilan tugasa, i u ga aylanadi: o‘qi — o‘quv, tani — tanuv. Bu o‘zgarish yozuvda ham aks etadi.
Namunalar
ishla — ishlov (a → o); so‘ra — so‘rov (a → o).
o‘qi — o‘quv (i → u); tani — tanuv (i → u).
Sinfda faoliyat
«Harakat nomini yasa»: bolalar kartochkadagi fe’l asosiga -sh, -ish, -uv, -v qo‘shimchalarini to‘g‘ri tanlab, so‘zni doskaga yozadi.
Mashq
1
«Kel» va «o‘qi» asoslaridan -(i)sh bilan harakat nomi yasang.
kelish, o‘qish.
2
«Ishla» asosidan -v bilan harakat nomi yasang.
ishlov (a o ga aylangan).
3
«Tani» asosidan -v bilan so‘z yasang va yozilishini tushuntiring.
tanuv: i unlisi u ga aylanadi.
4
Nima uchun «ishlav» emas, «ishlov» deb yoziladi?
-v qo‘shimchasi qo‘shilganda a unlisi o ga aylanadi va shunday yoziladi.