☰ Mundarija · Ona tili

Fe’l nisbatlarini mustahkamlash, vazifa shakllari, harakat nomi

Darslar 32–35 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
34

Harakat nomi

Darslik: 54-bet
MaqsadHarakat nomining ta’rifini bilish va gapdagi vazifasini aniqlash.
Yangi so‘zlar
harakat nomi · verbal noun-moq · verbal noun suffix-(i)sh · verbal noun suffix-(u)v · verbal noun suffix
Tushuntirish

Fe’lning otga xoslangan shakli harakat nomi deyiladi. U fe’l asoslariga -(i)sh, -(u)v, -moq qo‘shimchalarini qo‘shib yasaladi: o‘qimoq, o‘qish, o‘quv. Harakat nomi harakatni ot kabi nomlaydi, shuning uchun ot kabi egalik, kelishik va ko‘plik qo‘shimchalarini oladi va gapda ot bajaradigan gap bo‘laklari vazifasida keladi. Masalan: Chiroyli yozishni o‘rgan! (yozishni — to‘ldiruvchi). Yozuving yomon emas (yozuving — ega, -ing egalik). O‘qish — ma’rifat (ega).

Namunalar
Suzish foydali. (ega) Men suzishni yaxshi ko‘raman. (to‘ldiruvchi)
O‘qimoq, o‘qish, o‘quv; yozmoq, yozish, yozuv.
Sinfda faoliyat

«Ot kabi»: bolalar harakat nomiga kelishik qo‘shimchalarini qo‘shib (o‘qishni, o‘qishga, o‘qishdan) gap tuzadi.

Mashq
1
Harakat nomi qanday shakl?
2
Harakat nomi qo‘shimchalarini ayting.
3
Gapdan harakat nomini toping: Men suzishni yaxshi ko‘raman.
4
Nima uchun harakat nomi ot kabi kelishik qo‘shimchalarini oladi?