ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Majhul, orttirma va birgalik nisbatlari

Darslar 28–31 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
30

Orttirma nisbat qo‘shimchalarining ishlatilishi

Darslik: 48–49-betlar
MaqsadOrttirma nisbat qo‘shimchalarining qaysi asosga qo‘shilishini bilish.
Yangi so‘zlar
jarangli undosh · voiced consonantjarangsiz undosh · voiceless consonantbir bo‘g‘inli asos · one-syllable stemqo‘shimcha ma’no · extra meaning
Tushuntirish

-t qo‘shimchasi unli bilan tugagan asoslarga qo‘shiladi: to‘qi — to‘qit, ishla — ishlat. -dir qo‘shimchasi jarangli undosh bilan tugagan bir bo‘g‘inli asoslarga (kel dan boshqa) qo‘shiladi: yoz — yozdir, bil — bildir; jarangsiz undosh bilan tugagan asoslarga -tir: och — ochtir, kes — kestir. Kel fe’li istisno: keltir. -ir, -ar, -iz qo‘shimchalari ba’zi bir bo‘g‘inli fe’llarga qo‘shiladi: shosh — shoshir, chiq — chiqar, oq — oqiz. -giz/-g‘iz jarangli undoshdan keyin, -kiz/-qiz jarangsiz undoshdan keyin: yur — yurgiz, tur — turg‘iz, ket — ketkiz, yut — yutqiz. Ba’zan ikki orttirma qo‘shimcha birga keladi va ma’no kuchayadi: o‘qit — o‘qittir.

Istisno: kel — keltir
Asos oxiriQo‘shimchaMisol
unli-tto‘qi — to‘qit
jarangli undosh-dirbil — bildir
jarangsiz undosh-tirkes — kestir
ba’zi fe’llar-giz, -g‘iz, -kiz, -qiztur — turg‘iz; yut — yutqiz
ba’zi bir bo‘g‘inli fe’llar-ir, -ar, -izshosh — shoshir; oq — oqiz
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muharrir matnda noto‘g‘ri yasalgan fe’lni uchratdi va uni tuzatdi, chunki u o‘zbekcha eshitilmasdi. To‘g‘ri qo‘shimcha tanlash matnni tabiiy qiladi.

Kim ishlatadi

Muharrir fe’l shakllarini tekshiradi, korrektor imlo xatolarini tuzatadi, o‘zbek tilini o‘rganayotganlarga o‘qituvchi shakllarni tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta fe’lga qo‘shimcha qo‘shib ayting va quloq bilan to‘g‘ri-noto‘g‘riligini tekshiring; ishonchingiz komil bo‘lmasa, darslikdan qarang.

Namunalar
-t: ishla — ishlat; -dir: yoz — yozdir; -tir: och — ochtir; kel — keltir.
-giz/-kiz: yur — yurgiz, ket — ketkiz; -qiz: yut — yutqiz.
Sinfda faoliyat

«To‘g‘ri qo‘shimcha»: bolalar fe’l asosining oxirgi tovushiga qarab (unli, jarangli, jarangsiz) kartochkadan qo‘shimchani tanlaydi.

Mashq
1
«Och» asosiga to‘g‘ri orttirma qo‘shimchani qo‘shing.
2
«Yoz» va «kel» asoslaridan orttirma shakl yasang.
3
«Ishla» asosiga qaysi qo‘shimcha qo‘shiladi?
4
Nima uchun «yut» ga -qiz, «yur» ga -giz qo‘shiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBog‘ hosili tanaffusdan oldinHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →