ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Majhul, orttirma va birgalik nisbatlari

Darslar 28–31 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
29

Orttirma nisbat

Darslik: 47-bet
MaqsadOrttirma nisbat shaklini bilish va uni yasash.
Yangi so‘zlar
orttirma nisbat · causative voice-t, -dir, -tir · causative suffixesbuyurmoq · to ordervosita · means, agent
Tushuntirish

Bajaruvchining ta’siri bilan boshqa shaxs yoki narsa tomonidan bajarilgan harakatni bildirgan fe’l shakli orttirma nisbat deyiladi. Uning qo‘shimchalari: -t, -dir (-tir), -giz (-kiz), -qiz (-g‘iz), -gaz (-kaz, -qaz), -ir, -ar, -iz. Masalan, o‘qimoq — o‘qitmoq, yozmoq — yozdirmoq, kelmoq — keltirmoq, yutmoq — yutqizmoq. Orttirma nisbat ko‘pincha o‘timsiz fe’lni o‘timli qiladi: bola uxladi → ona bolani uxlatdi. Bunday fe’l harakatni bajarishga boshqani majbur qilganini yoki unga yordam berganini bildiradi.

Qo‘shimchaMisol
-tto‘qimoq — to‘qitmoq
-dirbilmoq — bildirmoq
-tirkesmoq — kestirmoq
-qizyutmoq — yutqizmoq
-archiqmoq — chiqarmoq
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Direktor kutubxona xonasini ta’mirlatdi: ishni boshqa odamlar bajargan, buyurtmani esa direktor bergan. Fe’l shakli ishni boshqaga qildirganini bildiradi.

Kim ishlatadi

Rahbar ishni boshqalarga topshiradi, buyurtmachi ustaga topshiriq beradi, tarjimon bunday gaplarning ma’nosini to‘g‘ri yetkazadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikkita gap tuzing: birida ishni o‘zingiz bajaring, ikkinchisida ishni boshqa kishiga bajartiring.

Namunalar
Ustoz o‘quvchini o‘qitdi. Dadam uyni bo‘yatdi.
ket — ketkizdi; yut — yutqizdi; tur — turg‘izdi.
Sinfda faoliyat

«Buyruq zanjiri»: bir bola «Men yozdim» deydi, ikkinchisi orttirma bilan davom ettiradi: «Men yozdirdim».

Mashq
1
Orttirma nisbat qo‘shimchalaridan uchtasini ayting.
2
«O‘qimoq» fe’lidan orttirma shakl yasang.
3
Gapni orttirma nisbatda tuzing: Bola uxladi.
4
Nima uchun «yozdirdi» da harakatni bajaruvchi ikki kishi bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBog‘ hosili tanaffusdan oldinHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →