☰ Mundarija · Ona tili

Majhul, orttirma va birgalik nisbatlari

Darslar 28–31 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
31

Birgalik nisbati

Darslik: 50-bet
MaqsadBirgalik nisbatini yasash va ma’nosini izohlash.
Yangi so‘zlar
birgalik nisbati · cooperative voice-(i)sh · cooperative suffixo‘zaro · mutuallybirgalikda · together
Tushuntirish

Birdan ortiq bajaruvchi tomonidan birgalikda bajarilgan harakat yoki holatni bildiruvchi fe’l shakli birgalik nisbati deyiladi. U unli bilan tugagan asosga -sh, undosh bilan tugagan asosga -ish qo‘shish bilan hosil bo‘ladi: ishla+sh = ishlash, kel+ish = kelish: ishlashdi, kelishdi. Birgalik nisbati ko‘pincha bir necha kishining birgalikda yoki o‘zaro harakatini bildiradi: gaplashdi, salomlashdi, yordamlashdi. Ba’zan ko‘plik ma’nosi ham bo‘ladi: ular uyni supurishdi (har biri o‘z ishini qildi).

Namunalar
Bolalar bog‘da ishlashdi. Do‘stlar ko‘rishdi.
o‘qi — o‘qishdi; yoz — yozishdi; tush — tushishdi.
Sinfda faoliyat

«Birgalikda»: ikki bola juft bo‘lib harakat ko‘rsatadi (qo‘l siqish), sinf birgalik nisbatidagi fe’lni aytadi (ko‘rishdi, salomlashdi).

Mashq
1
Birgalik nisbatining qo‘shimchalari qaysilar?
2
«Ishla» va «kel» asoslaridan birgalik shaklini yasang.
3
Birgalik nisbatidagi fe’lni toping: Ular daftarga yozdi. Ular yozishdi.
4
Nima uchun «salomlashdi» birgalik nisbatida?