19
Mustahkamlash
Darslik: 32-bet
MaqsadMorfologiya bo‘limini takrorlash: so‘z tarkibi, qo‘shimchalar, tub va yasama so‘zlar.
Yangi so‘zlar
asos · stemso‘z yasovchi · word-buildershakl yasovchi · form-buildertub so‘z · root word
Tushuntirish
Morfologiya so‘zlarning grammatik ma’nosi va shakllarini o‘rganadi. So‘z asos va qo‘shimchalardan tuziladi. Qo‘shimchalar so‘z yasovchi va shakl yasovchi bo‘ladi; shakl yasovchilar lug‘aviy va sintaktik turlarga bo‘linadi. Tarkibida so‘z yasovchi bo‘lmagan so‘zlar tub, bo‘lgan so‘zlar yasama deyiladi. Qismlar tartibi: asos, so‘z yasovchi, lug‘aviy, sintaktik.
Namunalar
ozchilik = oz + -chilik; zargar = zar + -gar; fidokorlik = fido + -kor + -lik.
bayramlarga = bayram + -lar + -ga (ikkalasi shakl yasovchi).
Sinfda faoliyat
«Morfologiya estafetasi»: jamoalar navbat bilan doskaga chiqib, berilgan so‘zni qismlarga ajratadi va qismlar turini yozadi.
Mashq
1
So‘z yasovchi qo‘shimchalarni toping: -ni, -dor, -lar, -zor.
-dor, -zor.
2
«Bilimdonlarimiz» so‘zini qismlarga ajrating va turini ayting.
bilim (asos) + -don (so‘z yasovchi) + -lar (lug‘aviy) + -imiz (sintaktik).
3
Qaysi so‘z yasama: daftar, daftarlar, daftarchi?
Daftarchi.
4
Lug‘aviy va sintaktik shakl yasovchilarning farqini tushuntiring.
Lug‘aviylar asos ma’nosiga qo‘shimcha ma’no beradi (-lar); sintaktiklar so‘zni boshqa so‘zga bog‘laydi (-ga, -im).