☰ Mundarija · Ona tili

So‘z yasovchi va shakl yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 15–19 · 5 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
18

So‘z tarkibida tartib

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadSo‘z tarkibidagi qismlarning joylashish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
tartib · orderasos · stemko‘plik · pluralegalik · possession
Tushuntirish

So‘zning ma’noli qismlari ma’lum tartibda joylashadi: asos + so‘z yasovchi + lug‘aviy shakl yasovchi + sintaktik shakl yasovchi. Avval yangi so‘z yasaladi, keyin uning shakli o‘zgaradi, eng oxirida so‘z boshqa so‘zga bog‘lanadi. Sintaktik shakllar ichida egalik odatda kelishikdan oldin keladi. Bu tartibni buzib bo‘lmaydi: bog‘bonlarimizga to‘g‘ri, bog‘bonimizlarga yoki bog‘gabonlar noto‘g‘ri.

Namunalar
bog‘bonlarimizga = bog‘ (asos) + -bon (so‘z yasovchi) + -lar (lug‘aviy) + -imiz (egalik) + -ga (kelishik).
ishchilarimiz = ish + -chi + -lar + -imiz.
Sinfda faoliyat

«Qismlarni tartibga sol»: aralash qismlar yozilgan kartochkalarni (-ga, bog‘, -lar, -bon) bolalar to‘g‘ri tartibda teradi.

Mashq
1
So‘z qismlarining joylashish tartibini ayting.
2
«Ishchilarimiz» so‘zini qismlarga ajrating.
3
Qismlardan so‘z tuzing: -ga, kitob, -im, -lar (kitoblarimga).
4
Nima uchun «bog‘bonimizlarga» noto‘g‘ri?