ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

So‘z yasovchi va shakl yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 15–19 · 5 ta dars · N. Mahmudov, A. Nurmonov, A. Sobirov, D. Nabiyeva. Ona tili 6-sinf. «Tasvir» nashriyot uyi, 2017 (4-nashr)
18

So‘z tarkibida tartib

Darslik: 30–31-betlar
MaqsadSo‘z tarkibidagi qismlarning joylashish tartibini bilish.
Yangi so‘zlar
tartib · orderasos · stemko‘plik · pluralegalik · possession
Tushuntirish

So‘zning ma’noli qismlari ma’lum tartibda joylashadi: asos + so‘z yasovchi + lug‘aviy shakl yasovchi + sintaktik shakl yasovchi. Avval yangi so‘z yasaladi, keyin uning shakli o‘zgaradi, eng oxirida so‘z boshqa so‘zga bog‘lanadi. Sintaktik shakllar ichida egalik odatda kelishikdan oldin keladi. Bu tartibni buzib bo‘lmaydi: bog‘bonlarimizga to‘g‘ri, bog‘bonimizlarga yoki bog‘gabonlar noto‘g‘ri.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bu tartibni kundalik gapda o‘ylab o‘tirmaymiz: ona tilida so‘zlovchi uni quloq bilan sezadi. Chet tilini o‘rganayotgan kishi qo‘shimchalarni aralashtirsa, so‘z g‘alati eshitiladi va biz xatoni darrov sezamiz.

Kim ishlatadi

Chet tili o‘qituvchisi qo‘shimchalar tartibini tushuntiradi, til dasturlarini yaratuvchi shakllarni to‘g‘ri tahlil qilishni o‘rgatadi, lug‘at tuzuvchi so‘z shakllarini tartib bilan beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir so‘zga uchta qo‘shimcha qo‘shib ayting, so‘ng ularni aralashtirib ayting va qaysi biri quloqqa tabiiy tuyulishini sezing.

Namunalar
bog‘asos+bonso‘z yasovchi+larlug‘aviy shakl+imizegalik+gakelishik
bog‘bonlarimizga = bog‘ (asos) + -bon (so‘z yasovchi) + -lar (lug‘aviy) + -imiz (egalik) + -ga (kelishik).
ishchilarimiz = ish + -chi + -lar + -imiz.
Sinfda faoliyat

«Qismlarni tartibga sol»: aralash qismlar yozilgan kartochkalarni (-ga, bog‘, -lar, -bon) bolalar to‘g‘ri tartibda teradi.

Mashq
1
So‘z qismlarining joylashish tartibini ayting.
2
«Ishchilarimiz» so‘zini qismlarga ajrating.
3
Qismlardan so‘z tuzing: -ga, kitob, -im, -lar (kitoblarimga).
4
Nima uchun «bog‘bonimizlarga» noto‘g‘ri?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →